Main content

“Schizofrenie doet pijn, en het is pure waanzin als ik stemmen hoor, als ik geloof dat mensen me achtervolgen, mijn ziel proberen af te pakken. Het beangstigt me als iedere fluistering, iedere lach over mij gaat; als krantenberichten opeens volstaan met vloeken en schuttingwoorden die naar mij schreeuwen;

als er gesprekken worden geprojecteerd in mijn geest die maar niet uit mijn mond willen komen; als ik geen zinnen kan vormen, alleen maar zinloze rijmpjes; als mijn ogen en oren verdrinken in een vloed van beelden en geluiden… het gaat maar door, en het gaat maar door…, altijd meer.

Maar ik weet dat ik nog steeds mezelf ben als ik dit ervaar. En dat ik creatief ben, en gevoelig. Ik geloof in mysterieën, magie, regenbogen en de volle maan. Ik vraag me af waarom ik zo nodig moet worden gekalmeerd, gedrogeerd, zodra ik buiten de grenzen van de “werkelijkheid” lijk te stappen. Moet ik niet iemand laten weten dat er in de schizofrenie momenten zijn, kleine momenten maar, die “bijzonder” zijn? Wanneer ik het gevoel heb dat ik dat ik ergens naar toe kan reizen waar ik “normaal gesproken” niet kan komen? Wanneer er een gewaarzijn is, waarin mij een ander zicht op de werkelijkheid wordt geschonken? Momenten waarvan ik mezelf niet kan wijsmaken dat het alleen maar gekkigheid is, en niets meer dan dat.”

Mary E. McGrath – “First person account: Where did I go?” Schizophrenia Bulletin, Vol. 10, N0. 4, 1984.

Een meer dan menselijke werkelijkheid

In de aanloop naar dit blog keerden mijn gedachten telkens weer terug naar het persoonlijke relaas van kunstenares Mary McGrath, dat ik al jaren geleden eens las, en waarvan hierboven een fragment te lezen is. Haar complete relaas liegt er niet om: de pijn, de angst, de leegte, de fragmentatie, het verlies zijn te verschrikkelijk om romantisch over te doen. Maar toch. Bij vlagen voelt ze dat ze toegang heeft tot een mystieke werkelijkheid, die méér is dan de dagelijkse, al te menselijke werkelijkheid, en juist in de diepte van haar ellende, op de bodem van de put, gaat haar een licht op, is er opeens vertrouwen, verdwijnen haar angsten en die van de mensen om haar heen. En daarover is ze stellig: “Ik kan mezelf niet wijsmaken dat dit alleen maar gekkigheid is”.

Maar als het geen gekkigheid is, wat is het dan wel? Wat betekent het dan? Hoe ga je ermee om? Wat kun je ermee? Hoe praat je erover? Kun je er überhaupt over praten? Met wie dan?

Respect en ontzag voor het buitengewone

In de zojuist voltooide documentaire CRAZYWISE, die op ons gelijknamige congres in Rotterdam zijn Nederlandse première beleeft, volgt regisseur Phil Borges twee jonge mensen, Adam en Ekhaya, die op deze vragen voor zichzelf een antwoord proberen te vinden, dwars door alle moeilijkheden heen. Moeilijkheden die verergerd lijken te worden door het eenzijdige westerse medische model waarvan de psychiatrie vergeven lijkt. Borges lardeert de aangrijpende en ontroerende verhalen van Adam en Ekhaya met uitspraken van diverse deskundigen die dat eenzijdig medische model bekritiseren, en contrasteert de levensverhalen van Adam en Ekhaya met de verhalen van genezers, orakels en sjamanen uit voor ons exotische culturen.

Zonder nou direct te stellen dat iedere manie onmiddellijk mystiek is, iedere depressie een Nacht van de Ziel, en iedere psychose een sjamanistische reis, roept de documentaire terecht en indringend de vraag op of ons westerse, objectief-wetenschappelijke wereldbeeld wel de meest heilzame vruchten afwerpt voor mensen met buitengewone ervaringen, en of we niet een voorbeeld zouden kunnen nemen aan het respect, om niet te zeggen heilig ontzag, waarmee mensen met deze ervaringen (soms) worden bejegend in (sommige) andere culturen.

Maar ook onze eigen joods-christelijke cultuur kent wel degelijk voorbeelden van bijzondere mensen met bijzondere ervaringen. Daarvoor moeten we dan meestal wel een paar eeuwen terug in de tijd. Mystici zoals Meister Eckart, Johannes van het Kruis, Teresia van Avilla, Jacopone da Todi (“Gekke Japie”) en George Fox getuigden allemaal van het bestaan van een diepere werkelijkheid dan de wereld van alledag doet vermoeden.

Isabel Clarke: Psychose en spiritualiteit als ongedeelde werkelijkheid

Onze dagvoorzitter, Isabel Clarke, werd tijdens haar werk als psychologe in de psychiatrie getroffen door de overeenkomsten tussen wat deze mystici ons vertellen over deze diepere werkelijkheid, en de ervaringen die mensen in een psychose kunnen hebben. Ze is tot de slotsom gekomen dat het weinig vruchtbaar is om te proberen onderscheid te maken tussen pathologische en spirituele ervaringen. Zij spreekt liever van het ervaren van een ongedeelde werkelijkheid, die alleen voor jou toegankelijk en betekenisvol is, en een gedeelde werkelijkheid, waarin je min of meer hetzelfde beleeft als de mensen om je heen.

Katie Mottram: Ontwaken in de psychiatrie

Onze tweede spreker, Katie Mottram, werkte jarenlang zelf als verpleegkundige in de psychiatrie, totdat zij zelf in een crisis belandde en besefte hoezeer een essentiëel deel van ons menszijn, onze spiritualiteit, binnen de reguliere psychiatrie werd verwaarloosd, of erger nog: werd gepathologiseerd. Ze is op zoek gegaan naar alternatieven, en vertelt ons over haar missie om de psychiatrie te transformeren tot een discipline die menswaardige zorg verleent aan heel de mens.

Charles Heriot Maitland: Het sociale gezicht van buitengewone ervaringen

En deze hele mens leeft, ook in zijn ongedeelde werkelijkheid, samen met andere mensen. “Het brein is een sociaal orgaan”, zegt neuropsychiater Daniel Siegel in de film. Onze derde spreker, psycholoog en onderzoeker Chales Heriot-Maitland, maakt ons deelgenoot van zijn recente onderzoek naar de invloed van de sociale context op het ontstaan van bijzondere ervaringen.

Crazywise Conferentie 2016: Ruimte voor ontmoeting en gesprek

Behalve praten óver het belang van die sociale context, willen we tijdens de Crazywise Conferentie die sociale context ook daadwerkelijk bieden: in plaats van de gebruikelijke workshops onder leiding van experts bieden we dit jaar ruim de mogelijkheid om elkaar in kleine groepen te ontmoeten en met elkaar in gesprek te gaan over thema’s die de documentaire aanreikt.

De Crazywise Conferentie 2016 vindt plaats op 2 december in centrum Djoj in Rotterdam. Meer informatie vind je op onze website.
Graag zien we je op 2 december!


Arjan Lelivelt is cognitief psycholoog, psychosyntheticus en geestelijk verzorger i.o. Hij is mede-organisator van Crazywise 2016.

Meer over Crazywise: De wijsheid in gekte

Crazywise docuTijdens de Crazywise conferentie vindt een voorvertoning van de volledige documentaire plaats.
Gek of wijs? De wijsheid van traditionele volkeren is vaak in tegenspraak met de westerse kijk op mentale gezondheid. De CRAZYWISE documentaire verkent wat we kunnen leren van mensen van over de hele wereld die hun psychologische crisis omgevormd hebben tot een positieve, transformerende ervaring.

  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Hallo, ik wil ook even iets kwijt. Ik weet dat het moeilijk is om een pyschose te begrijpen als je je er niets meer van herinnerd en dat je ook wel verkeerde dingen kan doen als je in een psychose komt. Ik heb nu 2 maal een psychose gehad en de medicatie maakt je wel rustiger in je hoofd, maar op sommige gebieden ook gewoon hersendood. Ik heb tijdens mijn eerste psychose die niet heel bewust meegemaakt maar na erna wist ik nog alles. Mijn 2de psychose heb ik bewuster meegemaakt en heb ik op een gegeven moment zonder echt medicatie te pakken toch onder controle kunnen krijgen. Mijn ervaring met psychose is dat je zintuigen versterkt worden en je instinct. Je hebt meer oog voor details, bij mijn 2de psychose ben ik naar Berlijn geweest en heb ik in een hotel geslapen waar 1 parfum aanwezig was en ik vond die zeer lekker ruiken en buiten tussen de mensen rook ik alleen dat parfum bij vrouwen die het aanhadden. Andere parfums heb ik niet eens geroken. Ik voelde ook aan alles en dacht dat ik daardoor informatie kreeg (of dat waar is of niet weet ik niet). En dan op het vliegtuig naar Berlijn zat ik naast een vrouw en dan was er een bepaald moment dat er toch 5 minuten contact was tussen mijn elleboog en haar en dat er toen precies iets werd overgedragen (of die vrouw dat heeft gevoeld weet ik niet). Dus ik zit ook ergens met een gevoel dat het toch iets spiritueels heeft of dat het je toch dichter bij jezelf brengt en wat je diep in je hart hebt zitten en in je gedachten. Daarom ook dat het ook wel gevaarlijk kan zijn als je haat hebt voor een persoon en die net in je psychose tegenkomt.

  2. Dankjewel voor je verhaal ! Ik zie dat het al meer dan een jaar geleden geschreven is maar het komt nu toevallig op mijn pad. Ik wil hier graag over vertellen aan mijn neef die op jonge leeftijd in de psychiatrie is beland. En boos is over de behandelwijzes. Nogmaals dank.

  3. Toen bij mij de uittredingen uit mijn lichaam begonnen en ik stemmen kon horen wist ik een ding zeker. Ik ga niet naar de psychiater. Want mijn moeder die achteraf gezien ook buitenzintuigelijke ervaringen had is binnen de psychiatrie terecht gekomen en daar in een inrichting uiteindelijk zwaar aan de medicatie na jaren van mishandeling (sorry voor het woord maar ik kan het geen behandeling noemen) gestorven.
    Ik dacht ook dat ik gek was.
    Toch ben ik een andere weg, de spirituele, gegaan wat uiteindelijk geresulteerd heeft in twee boeken waarin ik heb beschreven wat in wezen volgens mij mijn ervaringen zijn die in de psychiatrie ziektes worden genoemd. De stemmen die ik hoorde gaven mij informatie vanuit hogere velden van bewustzijn. De boeken heten Het Elfde Licht en Parels in de Hel. Ik ben bijzonder verheugd dat er steeds meer geluiden zijn om op een andere wijze naar alle facetten van de psychiatrie te kijken dan hoe het al jaren en jaren gaat en in wezen niets oplost. Want als je de mystiek verweeft met de psychiatrie krijg je een totaal nieuwe benaderingswijze. Deze mensen waaronder ik zijn niet gek maar zijn in staat meerdere dimensies waar te nemen. Er zijn vele oervolkeren die hier heel anders mee omgaan dan zoals wij dat doen in deze westerse zeer beperkte denkwijze. Ik hoop dat jullie pad heel veel zal brengen en ik vind jullie moedig.

  4. Binnenkort vertrek ik naar Brazilië in het kader van mijn eindwerk over ‘spiritualiteit bij psychoseproblematiek’. Daar zijn er veel ‘Spiritist Hospitals’, psychiatrische ziekenhuizen die werken aan verbinding, relaties en zingeving. In tegenstelling tot hier in Europa, wordt er gewerkt met mediums, mensen die hier ook pathologische kenmerken worden toegeschreven. Naar verluidt wordt er gewerkt met vormen van Westers neo-sjamanisme. Ik verheug me erop mijn ervaringen met iedereen te delen.

    Het boek ‘Het pad naar de sjamaan’, waar Malissa het over heeft heb ik ook gelezen op mijn pad naar bewustwording. Dit vind ik persoonlijk een echte aanrader, ik kan me voorstellen dat de workshops enorm verrijkend waren!

    Liefde

    1. Wat bijzonder Ruben! Misschien een idee om er af en toe een blog over te schrijven? Ben heel benieuwd naar je bevindingen en ervaringen daar.. en met mij vast vele anderen 🙂

  5. Heel mooi initiatief! Belangrijk ook. Zelf werk ik in de SGGZ en ken het belang van onderzoek hierin. De van Rusland afkomstige psychiater Olga Kharitidi ( Yahontova) heeft boeiende boeken hierover geschreven : Het pad naar de sjamaan, Meester van de dromen en Michael Gate ( alleen engels). Zij heeft in Europa workshops gegeven die heel boeiend waren. Bij twee ervan was ik aanwezig. Haar werk heeft mijn zicht op psychiatrie en genezing totaal veranderd.
    Succes en groet! Malissa Lemmens

    1. Dank voor je reactie, Malissa! Ik ben wel benieuwd op welke manier jouw zicht op psychiatrie en genezing veranderd zijn…? Hoe dacht je toen, hoe zie je het nu? Vriendelijke groet,

      Arjan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *