Main content

Vanuit haar eigen ervaring schrijft Helen in deze blog over de verschillen tussen wanen, hallucinaties en psychose. Helen: “Wanen is een ander woord voor denken, hallucinatie gaat het om gedachten die geen betrekking hebben op de stand van zaken, en psychose is zien wat veel anderen niet kunnen zien.”

Wist je dat een fascistisch verwijt aan de mens is gegeven door de kritiek dat mensen wanen hebben? Nee dat wil je ook niet geloven natuurlijk van zo’n edele tak van sport in de gezondheidszorg.

Wanen is een ander woord voor denken, of je voorstellen

En het wanen noemen een meta-voorstelling over datzelfde denken.

Het gaat om gedachten die onwetenschappelijk zijn, of gewoon niet waar genoemd kunnen worden. Ik moet u helaas teleurstellen, zo is het met elke gedachte. Er zijn helemaal geen gedachten die onwetenschappelijk zijn. Wie denkt bedrijft wetenschap. Daarom mocht je ook niet van de boom der kennis eten, omdat daarmee de geschiedenis is begonnen.

Maar al moest het denken zich steeds ontwikkelen en verbeterd worden, we zijn met oude spirituele tradities allang bij het punt gekomen dat het beter is je geen zorgen te hoeven maken.

Systemen zijn verrezen om zorgen weg te nemen. En weer verdwenen omdat de zorgen zoek waren geraakt, wat ook het streven was.

Wie iets zegt, bedoelt iets

En daarmee wordt er verwezen naar meestal een materiële wereld. En als we verwijzen door bijvoorbeeld te vragen ‘wil je de hond gaan uit laten’, dan hoop ik dat de ander snapt welke gewenste toestand wordt beschreven. En dat die ander dat ook gaat doen.

Al is het heerlijker niets te denken, je geen zorgen meer te maken. Iedereen krijgt ermee te maken zodra de hersennaden zich beginnen te sluiten zo rond je twintigste. We gaan ons zorgen maken.

Hallucinatie is iets anders daar gaat het om gedachten die geen betrekking hebben op de stand van zaken. Wat ook wel wordt aangeduid als onwaar. Hallucinaties worden veroorzaakt door drugs en zijn niet in vergelijking met psychose. En om ze in een zin te noemen is inconsequent.

Ik hallucineerde bijvoorbeeld onder invloed van Lorazepam

Dat het papier bewoog terwijl het niet bewoog. Bij psychose is het anders.

Ik kan denken dat ik Napoleon geweest ben en een ander zal beweren van niet. Maar die ander heeft geen recht om dat te zeggen, omdat hij dat zo vindt. Hij ontkent immers een ervaring van mij en niet zomaar een idee.

Bijvoorbeeld dat ik me voorstelde hoe ik, of eigenlijk in dit geval, mijn broer de slag om Waterloo verloor. Dat doet iedereen die een film over die slag ziet en dat is niet psychotisch. Maar eigenlijk is het dat wel als ik door een film geloof dat ik voor even Napoleon ben.

Wat beweren psychiaters nu eigenlijk? Dat ik uit onbekende onzichtbare bron weet dat mijn broer Napoleon is geweest, bijvoorbeeld door een stem en dat het niet waar is.

Maar hij heeft die ervaring niet, terwijl ik immers die stem heb die mij dat heeft verteld

Geeft je zorgen maken je dan een ziek gevoel? Ja. In je hoofd wel en zolang ze in je hoofd bestaan, bestaat er ook een zorgpraktijk.

Broodwinst dus van geneeskunde studenten en artsen. Maak je zorgen over iemand, ga ervoor zorgen dat diegene niet meer zo reageert als dat wat je ziek noemt. Dan is die patiënt genezen. Maar was er dan een ziekte? Nee, je dochter was alleen niet thuis gekomen. Degene die zich zorgen maakte voelde zich daar ziek om.

Psychose is naar mijn mening zien wat veel anderen niet kunnen zien

Op andere psychoten en helderzienden misschien na. Psychose gaat niet over een bewegend papier in bed. Maar over dat je je lichaam anders ziet, bijvoorbeeld dat je veranderd bent in een zeemeermin of een monster. Dat is wezenlijk anders dan het bewegende papier onder invloed van drugs.

Het ene berust op verbeeldingskracht en schept een stand van zaken die eerst niet zo was. Het andere is een verandering in perceptie. Je ogen falen maar je verbeeldt je dat niet. Je ziet het gewoon anders, omdat je oog zintuig iets anders waarneemt wat objectief niet zo is.

Daarom kan ik gerust zeggen dat psychotici noch de definitie van wanen noch van hallucinatie in strikte zin beantwoorden

Alleen wanen in de zin van verbeelden doet dat wel. Ze denken niet zoveel als wel dat ze zich iets voorstellen. Ze scheppen iets wat er eerder niet was en hulpverleners die zeggen dat dat niet zo is vragen eigenlijk om dezelfde ervaring. Ze zeggen:

“Ik kan dat niet zien, maar ik kan het me wel voorstellen.”

Als je een cliënt aan de medicatie zet, voldoen ze opeens uitstekend aan alle definities, nog los van alle andere bijwerkingen.


Helen Eikenaar, heeft als I.G.P.B. gewerkt als onderzoeker, en binnen Arkin als projectmedewerker en ervaringsdeskundige. ‘Als ik gek ben, wil ik niet gestoord worden’, ‘op blote voeten’ zijn voorbeelden van eerder verschenen publicaties van haar in samenwerking met  Linda Kramer.

Meer informatie:

  • Deel deze pagina:

Reacties:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *