Thijs van Oeffelt werkt als psychiater bij BuurtzorgT. Hij heeft veel mensen gesproken met psychotische ervaringen. Hij volgt zelf nog een opleiding tot cognitief-gedragstherapeut. Hij heeft geen gepolariseerde mening over het wel of niet behandelen van psychotische klachten, of de manier waarop.
Ik heb last van psychosegevoeligheid (diagnose schizofrenie). Ik had een baan maar kon deze niet aan. Ik had last van cognitieve problemen en last van motivatieproblemen.
Gaat dit ooit nog over? Want werken wordt voor mij lastig met deze klachten.
Heeft u nog tips?
Dag I.,
Dank voor je bericht en wat een begrijpelijke vraag. Hoe vervelend moet het zijn om te merken dat als je klachten ‘over’ zijn het toch nog niet zo goed wil lukken als je wilt.
Veel mensen met psychotische klachten hebben hier last van. En als je over psychotische klachten leest is wat je vertelt iets wat niet zo vaak aan bod komt. Ik wil iets toelichten om je vraag te kunnen beantwoorden, en dan kom ik terug op je echte vraag.
Bij mensen die vaker psychosen doormaken worden klachten verdeeld in “positieve klachten” (in de zin dat die klachten erbij komen, zoals in een “plussom”) en “negatieve klachten” (zoals een “minsom”). Positieve klachten zijn dingen waar je eerst geen last van had zoals stemmen horen, achterdocht, het gevoel dat je lichaam anders werkt dan voorheen. Die klachten bespreken behandelaren het meest, en zie je het meest terug in boeken, films of liedjes. De negatieve symoptomen gaan over verlies van motivatie, problemen met aandacht en concentratie, minder goed plezier kunnen beleven. Het kan soms lijken op somberheid, maar dat is het eigenlijk ook weer niet: bij somberheid komt er een gevoel van angst, verdriet, wanhoop kijken en bij verlies van motivatie niet. Soms wel ómdat de motivatie er niet meer is, maar niet in het begin.
Van die “positieve symptomen” hebben – als ik de studies en verhalen lees – mensen met psychose eigenlijk veel minder “last”. Daarmee bedoel ik dat het hun eigen functioneren minder beperkt dan de “negatieve symptomen”. De negatieve symptomen krijgen veel minder aandacht, en dat is best gek als je het vanuit het standpunt bekijkt van iemand die psychotische klachten heeft. Want we weten best wel goed dat juist die klachten iemands functioneren het meest treffen. Op werk, in relaties, wat persoonlijke ambities betreft.
Wat is er mogelijk voor die negatieve symptomen? Het minder goede nieuws is dat er geen medicatie-oplossing is. Er bestaat wel een soort training voor, “cognitive remediation therapy‘, maar die (1) wordt in Nederland niet zoveel aangeboden en (2) hoewel sommige geheugenklachten wel beter worden is veel minder duidelijk of ze daardoor ook iemands functioneren verbeteren.
Dat is geen prettig nieuws in die zin dat er dus geen ‘snelle oplossing’ voor is. Maar er is wel iets anders. Ik moet daarbij eerlijk zijn dat ik dat niet goed kan onderbouwen met gegevens uit studies. Maar van de andere kant is het zo voor de hand liggend dat je je afvraagt hoeveel studies je ervoor wil hebben. Het idee is dan als volgt: als er bij iemand met psychotische klachten zélf niets te veranderen is, wat kunnen we dan doen om zijn of haar omgeving beter te maken? En daar is wel wat voor te doen. “Jobcoaching” of IPS kan zinvol zijn. Het idee is dat je niet allerlei voorbereiding gaat treffen om weer aan de slag te gaan, maar kijkt wat je wel wat lijkt en gaat beginnen. Er loopt iemand met jou en de werkgever mee op en die helpt jullie om te kijken waar er aanpassingen gedaan moeten worden. Het is dan teamwork: sommige zijn wel of niet haalbaar voor een van de twee, dan vraagt het wat creativiteit om te denken of er toch nog iets op tafel kan komen, of dat deze werkplek het toch niet is. En eigenlijk geldt dit op een bepaalde manier ook voor de rest van het leven. Is van de bank komen moeilijk om bijvoorbeeld naar de sportschool te gaan? Dan is de oplossing niet dat te verlangen van die persoon die er last van heeft, maar kijken of iemand anders de startmotor kan aanzwengelen door langs te komen en iemand op sleeptouw te nemen.
En terwijl ik dit typ realiseer ik me dat ik bij één ding niet stilgestaan heb. Dit is kl*$#. En verdrietig. En kan ook vragen dat je opnieuw moet stilstaan bij hoe je je leven inricht. Te vinden wat wel waardevol is en haalbaar ondanks het feit dat je hier last van hebt. Dat is niet leuk, je zit er niet op te wachten. Maar ik geloof er wel in dat dat kan. Met je naasten, met andere mensen, als het maar lukt om dingen te verzinnen waarbij jij niet zo’n beroep hoeft te doen op de ‘startmotor’ en je concentratie en belastbaarheid daarbij. Ik heb het zien werken bij mensen! Het zijn ook geen dure technieken of moeilijke dingen, maar beschikbaarheid van andere mensen en hun tijd. Ik denk – als je me vergeeft dat ik deze meer persoonlijke mening eraan toevoeg – dat juist dit is waar de winst te behalen is en wat we vaak vergeten.
Dank voor het delen, sterkte en alle goeds,
Thijs
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
