Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Dag Jim,
Heb jij ook het gevoel dat veel patiënten en dokters hun bronnen niet echt meer verifiëren en verhalen opblazen waarvan op den duur de bron niet meer te achterhalen is?
Wat valt volgens jou hiertegen te doen? Want ik word stilaan moedeloos om die hardnekkige fabels de wereld uit te helpen.
Thanks!
Hey I., dank voor je vraag!
Ja, dat gevoel herken ik sterk. En het is geen toeval. Wat je beschrijft is een systeemprobleem.
In de ggz circuleren veel verhalen die ooit ergens zijn begonnen als nuance, hypothese of ervaring, en daarna zijn verhard tot waarheid. Richtlijnen worden mantra’s. Bijwerkingen worden ontkend of juist opgeblazen. En ervaringen van mensen worden ofwel heilig verklaard of compleet weggewuifd. De bron raakt kwijt, maar het verhaal blijft.
Daar zijn een paar oorzaken voor. Tijdgebrek. Protocoldenken. Angst voor aansprakelijkheid. En ook iets menselijks. Mensen zoeken houvast. Zeker in een vak waar veel onzeker is. Dan worden simpele verklaringen aantrekkelijk, ook als ze niet meer kloppen.
Wat kun je daartegen doen? Niet wat de meeste mensen instinctief doen. Recht op de man af corrigeren werkt zelden. Dan ga je in debat over gelijk en ongelijk, en daar wint niemand. Mensen verdedigen hun verhaal omdat het hun veiligheid geeft, niet omdat het waar is.
Wat wel werkt is vertragen en vragen stellen. Waar komt dit vandaan? Wanneer geldt dit wel en wanneer niet? Voor wie werkte dit en voor wie niet? Dat haalt de absolute claims eruit zonder iemand onderuit te halen.
Daarnaast helpt het om onzekerheid weer normaal te maken. Zeggen dat we het vaak niet precies weten. Dat kennis voorlopig is. Dat werkt paradoxaal genoeg geruststellender dan doen alsof alles vaststaat.
En misschien de belangrijkste. Accepteer dat je niet elke fabel hoeft te ontkrachten. Dat is uitputtend. Kies je momenten. Kies je publiek. En wees oké met het feit dat verandering traag gaat. Niet iedereen is toe aan nuance.
Moedeloosheid komt vaak niet omdat je ongelijk hebt, maar omdat je te veel probeert te dragen. Je hoeft het systeem niet te redden. Het is al winst als je lokaal, relationeel en rustig iets schuift.
Hope this helps,
Greetz Jim
