Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Dag,
Mijn zoon van tien heeft meerdere kinderen in de klas die ADD of ADHD als diagnose hebben, en bijvoorbeeld een pilletje krijgen op school.
Hoe leg ik mijn zoon uit wat dit is? Ik heb zelf wat moeite met diagnoses bij jonge kinderen.
Hij vraagt mij wat er is met zijn klasgenootjes, en of hij het dan ook heeft. Want, zegt hij, ‘ik ben soms ook druk.’
Hartelijke groet,
H.
Beste H.,
Dank je wel voor je vraag.
Mooie vraag van je zoon eigenlijk, want die raakt precies de kern. “Ik ben soms ook druk” – klopt. Iedereen is soms druk en iedereen is soms afgeleid. Er loopt geen streep waar aan de ene kant de gewone kinderen staan en aan de andere kant de kinderen met ADHD. Het is een glijdende schaal. De een zit rustiger in zijn vel dan de ander, en dat wisselt ook nog per dag, per klas, per juf, per uur slaap die er wel of niet in zat.
Wat je tegen een kind van tien kunt zeggen: alle kinderen zijn verschillend in hoeveel energie ze hebben en in hoe makkelijk ze stil kunnen zitten. Sommige kinderen hebben daar zo veel moeite mee dat ze op school vastlopen. Dan gaan volwassenen er een naam voor bedenken, en soms is er een pilletje dat het in de klas wat rustiger laat verlopen. Ik zou erbij zeggen: die naam is geen ding dat in iemand zit. Je kunt ADHD niet zien op een foto of meten in het bloed, zoals je een gebroken arm of een ontsteking kunt zien. Het is een manier van praten over gedrag dat opvalt. Dus nee, zo werkt het niet: je bent soms druk, net als iedereen, en dat is prima.
Dat je zelf moeite hebt met diagnoses bij jonge kinderen: je bent in goed gezelschap. Zo’n label doet namelijk iets. Een kind van bijvoorbeeld acht dat te horen krijgt “jij hebt ADHD” gaat zichzelf zien als een kind met ADHD, gaat zijn verwachtingen van zichzelf bijstellen en de omgeving gaat er ook op reageren. Voor sommige kinderen pakt dat goed uit: eindelijk een verklaring, eindelijk hulp, eindelijk snapt de juf het. Voor anderen wordt het een hokje waar ze niet meer uitkomen. Beide kom je tegen. Daarom zou ik tegen je zoon ook niet zeggen dat zijn klasgenootjes ziek zijn, maar dat ze iets extra’s nodig hebben om het op school vol te houden. Dat is iets heel anders en veel dichter bij de waarheid.
Blijft over de vraag die niemand stelt: hebben we kinderen die niet in de klas passen, of hebben we klassen waar te veel kinderen niet in passen? Vijfentwintig kinderen die uren stil moeten zitten is best veel gevraagd. En mocht je zoon zelf ooit echt vastlopen, kijk dan naar wat hij nodig heeft en niet naar wat hij zou hebben. Dan is er werk aan de winkel, maar wel van de bruikbare soort.
Kijk ook eens naar de mini-colleges op PsychoseNet. Een paar gaan over psychose, maar het punt is voor ADHD precies hetzelfde.
Hope this helps,
Greetz Jim
