Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Na een keer het gevoel te hebben gehad dat ik flauw ging vallen in het openbaar, heb ik nu elke keer als ik in een winkel, openbaar vervoer of alleen buiten ben weer het gevoel dat ik flauw ga vallen (licht in het hoofd, zwevend gevoel, wazig/wit zien). Hierdoor durf ik steeds minder en kan ik mijn werk al een tijdje niet doen. Is hiervan af te komen, en zo ja hoe?
Ik zou graag van deze angst afkomen, ook doordat ik merk dat ik me door deze klachten steeds somberder voel.
Heb je hier tips voor?
Hey S., dank voor je vraag!
Wat je beschrijft is heel herkenbaar en ook heel logisch verlopen. Je hebt een keer een sterke lichamelijke sensatie gehad, bijna flauwvallen, en je brein heeft daar een alarmsysteem van gemaakt. Sindsdien scant het continu of dat weer kan gebeuren. Dat scannen veroorzaakt precies dezelfde lichamelijke sensaties als toen. Licht in je hoofd, zweverig, wazig zien. Niet omdat je echt flauw gaat vallen, maar omdat je zenuwstelsel in de hoogste waakstand staat.
Belangrijk om te weten. Mensen die angstig zijn voor flauwvallen vallen bijna nooit flauw. Flauwvallen gebeurt juist bij een plotselinge daling van bloeddruk en hartslag. Angst doet het tegenovergestelde. Hartslag omhoog, bloeddruk omhoog, spieren aangespannen. Dat voelt eng, maar het is geen voorstadium van flauwvallen. Het gevoel liegt, hoe overtuigend het ook is.
Het probleem wordt groter doordat je situaties gaat vermijden. Winkels, openbaar vervoer, alleen buiten zijn. Dat voelt logisch en beschermend, maar het leert je brein precies het verkeerde. Namelijk, dit was gevaarlijk en ik ben ontsnapt dankzij vermijding. Daardoor wordt de angst sterker en breidt hij zich uit. Dat je nu somber wordt is geen aparte depressie, maar een logisch gevolg van steeds kleiner leven.
Is hiervan af te komen? Ja. Maar niet door nog meer te controleren, gerust te stellen of af te wachten tot het gevoel verdwijnt. Het werkt juist andersom.
De kern is dit. Je moet je brein opnieuw leren dat deze lichamelijke sensaties niet gevaarlijk zijn en vanzelf weer uitdoven als je ze niet bevecht. Dat betekent dat je het gevoel van lichtheid en zweven leert toelaten terwijl je blijft staan waar je bent. Dus niet weg, niet zitten om te checken, niet focussen op weggaan. Dat is hard werken, maar het is de weg eruit.
Concreet. Als je het voelt opkomen, zeg innerlijk iets als oké daar is het weer. Mijn lichaam slaat alarm, maar ik blijf hier. Adem laag en rustig, niet diep forceren. Laat het gevoel er zijn en doe ondertussen wat je aan het doen was. De piek zakt altijd weer, ook al voelt het eindeloos. Elke keer dat je dit doet en niet weggaat, verzwak je het angstcircuit.
Begin klein en herhaal vaak. Niet wachten tot je je veilig voelt. Juist oefenen terwijl het spannend is. Dat is exposure. Het doel is niet dat het gevoel wegblijft, maar dat jij leert dat je ermee kunt functioneren.
Omdat je ook trauma noemt is het extra belangrijk om te weten dat dit soms samengaat met lichte dissociatie. Dat zweverige gevoel is dan een stressreactie, geen teken van instorten. Ook daar geldt, hoe meer je het probeert weg te duwen, hoe sterker het wordt.
Een valkuil is hopen op een trucje waardoor het nooit meer komt. Dat bestaat niet. Vrijheid komt als je stopt met vechten en weer ruimte maakt, stap voor stap, met angst erbij.
Je bent niet stuk en je zenuwstelsel is niet gevaarlijk ontregeld. Het is overbeschermend geworden. Dat kun je trainen.
Hope this helps,
Greetz Jim
