Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Beste Jim,
In het verleden heb ik veel last gehad van obsessies en dwangmatig controleren. Het is niet helemaal weg, maar ik heb mijn weg erin gevonden.
Sinds een tijd geef ik opzettelijk over. Het geeft me houvast. Dit is natuurlijk niet goed en het is net alsof mijn brein iedere keer weer iets anders bedenkt wat een gevoel van controle geeft.
Is het overgeven automatisch een eetstoornis, of valt dit onder een dwangstoornis?
Dank voor het antwoord.
Beste B.,
Dank je wel voor je vraag!
Je beschrijft iets wat veel mensen met een dwanggeschiedenis herkennen. Het brein zoekt houvast en controle. Als een vorm niet meer werkt, verzint het een andere. Dat maakt het begrijpelijk, maar niet onschuldig.
Of dit nu een eetstoornis of een dwangstoornis heet, is eigenlijk minder belangrijk dan de functie die het heeft. Jij zegt het zelf al. Het geeft houvast. Dat plaatst het dichter bij dwang dan bij een klassiek eetstoornisbeeld waarin gewicht, uiterlijk en eten centraal staan. Hier gaat het primair om spanning reguleren en controle herstellen.
Tegelijk is het belangrijk om niet te onderschatten wat er gebeurt. Opzettelijk overgeven is lichamelijk belastend en kan schade geven, ook als het psychisch voelt als een oplossing. Dat is geen moreel oordeel, maar een nuchter feit. Het is een dwangmatige handeling met reële gevolgen.
Het patroon dat je beschrijft, dat het brein steeds iets nieuws bedenkt, laat zien dat het probleem niet het gedrag is maar het onderliggende mechanisme. Zolang controle en geruststelling via handelingen moeten komen, blijft het verschuiven. Dat heb je eerder gezien bij obsessies en controles.
Je vraag of dit automatisch een stoornis is, raakt iets essentieels. Labels zijn werkwoorden, geen waarheden. Ze helpen soms om zorg te organiseren, maar ze verklaren niet wie jij bent. Wat hier telt is dat dit gedrag je iets geeft en tegelijk iets kost. Dat spanningsveld is het werkpunt.
Het helpt om dit niet alleen te benaderen als stoppen met bepaald gedrag, maar als leren verdragen dat er geen directe controle is. Dat is moeilijk en dat vraagt ondersteuning. Niet om je iets af te pakken, maar om andere manieren te vinden om met spanning om te gaan zonder jezelf te beschadigen.
Je inzicht is helder. Dat is geen klein ding. De volgende stap is dat inzicht niet alleen te dragen, maar te delen in een veilige behandelrelatie. Daar hoort dit thuis.
Hope this helps,
Greetz Jim
