Als een therapeut een suggestie doet voor een behandeling, een advies geeft om het intern of extern op te pakken, dan kun je als patiënt/cliënt je twijfels hebben. Of door lichamelijke ziekte die behandeling helemaal niet aankunnen of niet vol kunnen houden. Als je dan aangeeft dat je er niks inziet, of ervan afziet wordt dit vaak opgeschreven als “weigering” wat zeer grote gevolgen heeft bij verzekeringsartsen. Zij vereisen namelijk dat je aan “alles” meedoet om aan je herstel te werken. Als je iets “geweigerd” hebt verlies je daardoor het (recht op) sociale voorzieningen.
Waarom wordt er niet geluisterd naar je als patiënt of cliënt? Immers ken jij je lijf en geest het beste en heb je in Nederland het zelfbeschikkingsrecht. Ik vraag me af waarom je per se mee moet werken met alles, want anders zijn de consequenties zo groot.
Hoe zit dit nu eigenlijk?
Antwoord
Dag I.,
Dank voor je bericht. Ja, een dilemma dit gedeelte waar geneeskunde en de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) in conflict komt met andere wettelijke verplichtingen zoals in de WIA, participatiewet of ziektewet bijvoorbeeld.
Het spanningsveld zit hem hierin: de WGBO zegt dat je een behandeling mag weigeren en de sociale zekerheidswetten zoals WIA en participatiewet zeggen dat je verplicht bent mee te werken aan je herstel. En dat botst op het eerste gezicht. De wet zegt – volkomen terecht denk ik – dat er iets tegenover een uitkering mag staan. Maar de wet zegt ook dat dat meewerken aan een behandeling voor herstel wel:
– Passend moet zijn (niet elke behandeling kan worden opgelegd). Je kunt iemand niet dwingen tot chemotherapie om maar eens een extreem voorbeeld te verzinnen;
– Er rekening gehouden moet worden met medische beperkingen;
– En dat weigeren zonder “deugdelijke reden” een reden kan zijn om “gesanctioneerd” te worden. Dat betekent uiteraard gewoon: geen uitkering of andere vorm van sociale zekerheid.
Beide kanten hebben dus een wettelijke basis. Het probleem is niet de wet zelf, maar de uitvoeringspraktijk: “weigering” wordt niet altijd onderzocht op reden, terwijl de wet die ruimte wel degelijk biedt. Een verzekeringsarts die dat onderscheid niet maakt, handelt eigenlijk niet conform de wet. Maar een patiënt die geen toelichting geeft of kan onderbouwen waarom hij of zij iets niet wil, geeft de verzekeringsarts ook geen ruimte om af te wijken van zijn/haar standaardadvies.
Hoop dat ik daarme je vraag heb beantwoord.
Groet,
Thijs
NB Ik probeer een zo open en eerlijk mogelijk antwoord te geven. Daar zitten op een platform als PsychoseNet wel beperkingen aan. Ik heb jou of de persoon over wie je raad vraagt niet zelf gesproken of onderzocht. Dat maakt dat mijn advies niet hetzelfde is als het advies dat je krijgt als je een live gesprek hebt met een hulpverlener. Jouw huisarts/behandelaar of die van de persoon voor wie je advies vraagt is je eerste aanspreekpunt hierbij.
Beantwoord door: Thijs van Oeffelt op 8 maart 2026
