Dag Larinda,
Ik ben begin twintig en hoogbegaafd. Mijn vraag gaat over prikkelverwerking en mijn neurodivergente brein. Ik merk dat bij mij prikkels op een hele andere manier verwerkt worden en binnenkomen dan bij de meeste mensen.
Kunt u mij misschien uitleggen wat er anders is bij een hoogbegaafd brein ten opzichte van een neurotypisch brein? Ik ben hier nu erg onzeker over en vergelijk me vaak met anderen. Ik merk vaak dat anderen nergens last van hebben.
Ik heb erg veel rust nodig gedurende de dag, en ook heb ik moeite met het verwerken van drukke feesten, harde muziek en mensenmassa’s. Het voelt dan alsof mijn brein hyperactief raakt en overuren gaat draaien.
Als ik overprikkeld ben kan ik ook niet slapen, ik blijf dan ’s nachts letterlijk ‘aan’ staan. Is dit normaal? En is het het best om overprikkeling te voorkomen? Zo ja, hoe doe je dat? Hoe zorg je voor een goede balans? En zet overprikkeling het stresssysteem ook aan?
Bij voorbaat veel dank.
Antwoord
Beste A.,
Wat je beschrijft komt voor, maar het is niet zo dat we wetenschappelijk kunnen zeggen dat hoogbegaafde mensen in het algemeen prikkels sterker verwerken dan neurotypische mensen. Er zijn wel verschillen gevonden in hersenwerking bij hoge intelligentie, maar daaruit volgt niet automatisch dat iemand gevoeliger is voor geluid, drukte of mensenmassa’s.
Om je meer informatie te geven adviseer ik je dit artikel van Jim van Os te lezen.
Als je overprikkeld bent, kan je zenuwstelsel nog langere tijd in een verhoogde staat van alertheid blijven. Dat kan precies voelen zoals jij het beschrijft: alsof je ’s nachts nog steeds ‘aan’ blijft staan. Je hoofd blijft malen en moet alles verwerken en je lichaam komt moeilijker tot rust, waardoor inslapen lastiger wordt.
Overprikkeling kan dus ook je stresssysteem activeren. Zeker nu je er sinds kort achter bent gekomen dat er mogelijk hoogbegaafdheid speelt. Je zenuwstelsel kan scherper afgesteld staan omdat er verwarring is over wie je altijd dacht te zijn en omdat je een ander zelfbeeld mag gaan ontwikkelen. Het helpt om niet pas rust te nemen wanneer je al volledig overprikkeld bent, maar om eerder op de dag momenten van herstel in te bouwen en na een drukke activiteit bewust af te bouwen.
Je hoeft niet alle overprikkeling te voorkomen. Het helpt meer om te ontdekken waar jouw grens ligt. Let daarbij op hoeveel prikkels je krijgt, hoelang ze duren, hoe snel ze zich opstapelen en hoeveel hersteltijd je daarna nodig hebt. Plan bewust rust na drukke activiteiten, stap tussendoor even uit de drukte. Vergelijk je niet met de maatstaf van anderen voor de hoeveelheid rust die jij nodig hebt. Belangrijker is dat je leert herkennen wat jouw lichaam en geest nodig hebben om goed te blijven functioneren.
De hersenstichting geeft veel informatie over overprikkeling.
Als je vaak overprikkeld bent of je slaap er structureel onder lijdt, is het verstandig om breder te kijken naar wat daarbij meespeelt.
Hartelijke groet,
Larinda Bok
Beantwoord door: Larinda Bok op 7 september 2026
