Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Beste Jim,
Hoe staat u tegenover het aanbieden van excuses na een manische episode?
In een manie heb ik best wat mensen gekwetst. Ik weet dat excuses de relatie gevoelsmatig weer kunnen herstellen. En toch denk ik dan ook soms: waarom zeg ik sorry voor iets wat mij overkwam? Je zegt namelijk ook niet sorry voor een te lage bloedsuikerspiegel vanwege diabetes.
En eigenlijk wist iedereen dat ik manisch was behalve ikzelf.
Vriendelijke groeten,
A.
Beste A.,
Dank voor deze mooie vraag! En je bent niet de enige die hierop vastloopt.
De vergelijking met de bloedsuiker snap ik, maar ik denk dat die niet helemaal opgaat. Een te lage bloedsuiker speelt zich af in je lichaam, daar is verder niemand bij. Bipolaire stemmingsgevoeligheid speelt zich af in de relatie met anderen. Wat er gebeurde, gebeurde tussen jou en mensen die je kent. Zij hebben iets meegemaakt, ze zijn geraakt, en dat gevoel lost niet op omdat er achteraf een verklaring bij komt.
Tegelijk zijn excuses iets anders dan schuld bekennen. Daar zit volgens mij je knoop. Je hoeft niet te zeggen dat je een slecht mens bent of het expres deed. Je kunt zeggen: wat ik toen deed heeft jou geraakt en dat spijt me. Je hebt het dan over het effect. De oorzaak laat je even voor wat ‘ie is. En excuses zijn ook voor jou zelf. Als je alles bij de manie legt, maak je jezelf tot toeschouwer van je eigen leven. Dat voelt veilig, maar je levert er wel je eigenaarschap voor in. En dat eigenaarschap heb je juist nodig, want herstel gaat erover dat je zelf de regisseur wordt van je gevoeligheid.
Je laatste zin vind ik trouwens de interessantste: iedereen wist dat je manisch was behalve jijzelf. Dat is heftig. Maar bedenk eens wat dat voor hen betekende, ze stonden erbij en konden niks. Daar zou ik het gesprek over voeren. Ik zou geen algemeen rondje sorry doen. Vraag liever per persoon hoe het voor hen was, luister, en spreek daarna samen af wat ze de volgende keer wel mogen doen. Wie mag je bellen, wat mag iemand tegen je zeggen, wanneer mag je pinpas even ergens anders liggen. Zo’n afspraak is een veel echter excuus dan het woord sorry. En het is meteen leerwerk, want een episode is pijnlijk en het levert ook materiaal op.
Doe het rustig aan en per persoon. Ik zie mensen na een manie soms zo diep de schaamte in duiken dat ze zo de depressie in rollen. Dat hoeft niet. Kort, concreet, en dan door. Als je je naasten steviger wil betrekken, kijk eens naar social holding en resourcegroepen. Je ervaringsdeskundige kan je daar vast bij helpen.
Succes!
Groet,
Jim
