Is er een relatie tussen olanzapinegebruik en de ziekte van Parkinson?

Antwoord

Dag C.,

Dank voor je bericht. Actueel onderwerp, ik snap je vraag.

Het is wat dat betreft belangrijk te beseffen dat er bijvoorbeeld niet zoiets is als een ‘dopaminetekort’. Dat hoor en lees je veel, maar dat is wel echt een heel achterhaald begrip. Hersencellen communiceren met elkaar. Je zou kunnen zeggen dat ze dat doen met morsecode. Ze kunnen dus verschillende morsecodes naar elkaar verzenden, en die kunnen ze zachtjes zeggen of schreeuwen. Dat is het. En daar gebruiken ze stoffen voor, en dopamine is er daar een van. Sommige stukken van je hersenen gebruiken dopamine. Maar lang niet alle stukken. Het probleem ontstaat als die hersencellen niet goed meer met elkaar communiceren: andere versie van morsecode die de ander niet begrijpt, te hard schreeuwen, te zacht fluisteren, om de analogie maar even door te voeren.

Ik denk dat het verschil hierin zit: bij de ziekte van Parkinson gaat er iets stuk in je hersenen. Een bepaald gedeelte, de ‘substantia nigra’ of ‘zwarte substantie’, verliest zijn cellen en daarmee zijn functie. Het heet zo omdat bij onderzoek van de hersenen het er zwart uitziet. Doordat de cellen hun functie verliezen – en vaak langzaam afsterven – kunnen je hersenen daadwerkelijk die functie niet meer uitoefenen. En die functie is heel belangrijk bij het aan-/bijsturen van beweging bijvoorbeeld.

Antipsychotica van de andere kant blokkeren dopaminereceptoren. Je zou kunnen zeggen dat ze zichzelf oordoppen opdoen voor die morsecode die met dopamine wordt geseind naar ze. Stop je ermee, dan horen ze die berichten wel weer (dit is een beetje een onderwerp van discussie, maar voor nu misschien voldoende het zo even te zien). Ze maken dus geen cellen stuk. Er is geen hersenweefsel ‘weg’ door behandeling met antipsychotica.

En daar ligt het verschil met het landbouwgif. Dat maakt wél echt weefsel stuk en veroorzaakt zo de ziekte van Parkinson.

Een puntje wellicht om volledig te zijn, maar ik denk dat ik je vraag inmiddels heb beantwoord. Die antipsychotica blokkeren niet alleen de cellen die ergens in het ontstaan van psychotische klachten een rol spelen, maar ook een deel van de cellen die met beweging te maken hebben. Als je hoge doseringen van een antipsychoticum gebruikt, kun je dan klachten krijgen die héél erg lijken op de ziekte van Parkinson. Dat heet dan ‘parkinsonisme’. Daarmee bedoelen ze ‘lijkt op Parkinson, maar komt door medicatie’. En dus omdat bepaalde cellen oordoppen op hebben gezet, niet omdat er cellen stuk zijn. Het verdwijnt als je weer stopt met die antipsychotica. Ook hier: in zeldzame gevallen, bij lang gebruik bij hele hoge doseringen, is dat soms anders, maar nog steeds niet de ziekte van Parkinson.

Hoop dat dat een antwoord is op je vraag,

Alle goeds,

Thijs

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.