Hoe kun je iemand overtuigen dat zijn gedachten wanen zijn?

Antwoord

Dag P.,

Dank voor je bericht. Even kijken, je vraag roept wat vragen bij mij op. Je kunt iemand in het algemeen niet ‘overtuigen’. Overtuigen –  waarmee je zoiets bedoelt als argumenten aandragen – levert in het algemeen niet zoveel op. Misschien is de beste vergelijking nog wanneer je met een vriend of vriendin in gesprek zit en die je ongevraagd allerlei advies gaat geven. Je zit er niet op te wachten en dat maakt de geloofwaardigheid van de argumenten van je vriend of vriendin ook veel minder. Bovendien – en dat weten we echt héél uitgebreid van mensen die in de verslavingszorg werken – als je zelf twijfelt, en iemand geeft ongevraagd advies, dan ga je als vanzelf de andere kant van de argumenten vertegenwoordigen.

Wat ik daarmee bedoel is het volgende. Iedereen weet dat roken niet goed is. Maar simpelweg zeggen ‘roken is slecht’ is niet wat werkt. Dan was het al lang gebeurd, en waren er geen rokende mensen meer. Maar dat is niet het geval. Rokers weten ook wel dat roken slecht is. Maar dat langetermijnnadeel is lastig mee te nemen als iets ook veel positieve kortetermijneffecten geeft! Vertel jonge kinderen maar eens dat snoepen op een gegeven moment toch ook eens moet stoppen omdat je er een slecht gebit van krijgt. Dat werkt niet als er een snoepje voor je neus ligt.

Iemand overtuigen zit er dus niet echt in. Wat wél kan, is samen met iemand iets onderzoeken. Je wéét niet of een waan ‘juist’ of ‘niet juist’ is. En er zijn altijd gradaties. Een voorbeeld. Ik kende iemand die dacht dat hij afgeluisterd werd door een groep mensen. Hij had een heel idee hoe dat in zijn werk ging: door een groep mensen met heel slimme AI en samen met camera’s kregen ‘ze’ het voor elkaar. We zijn eens begonnen met een rekensommetje te maken wat dat wel niet kostte per jaar. We kwamen uit op zo’n 5 miljoen. En wat ze daarvoor terugkrijgen was de informatie dat deze persoon de hele dag eigenlijk niet zoveel deed. Dat leek hem toch ook wat aan de dure kant. Vanuit daar zijn we verder gaan kijken. Een ander voorbeeld is bijvoorbeeld dat buitenlanders de oorzaak zouden zijn van de ellende in een land. Dat komt al duizenden jaren met golven voorbij, en als ik daarover lees dan zie ik er zelden heel goede argumenten voor terug. Maar is dat dan een waan? Wat als iemand er écht niet van te overtuigen is als je informatie aandraagt dat het wellicht genuanceerder ligt?

In het eerste voorbeeld is het wellicht duidelijker, maar in het tweede voorbeeld zou je ook kunnen spreken van een waanidee. Als je écht niet gelooft dat het anders is dan je denkt, op geen enkel moment, dan werkt overtuigen niet. Net als die vriend of vriendin die maar blijft zeggen dat je moet afvallen, een relatie moet verbreken of ander werk moet zoeken.

Dus het begint ermee dat je met iemand meeloopt. Luistert naar zijn ideeën, twijfels, angst, vrees of hoop. Als je dat volhoudt (héél vermoeiend om je eigen mening of gedachten in te houden) dan heeft iemand anders in ieder geval het idee dat je luistert. En de meeste mensen met wanen hebben daar zelf ook wel iets van nadeel van. Al was het maar dat ze door andere mensen steeds gewezen worden op het feit dat het ‘niet zo kan zijn’. Als je daar sámen kunt belanden, dan kun je de vraag stellen: ‘Zouden er nog alternatieve verklaringen kunnen zijn? Hoe zouden we daarachter kunnen komen? Wat zou het betekenen als we dit eens gaan uitpluizen, of dat?’.

Dat laatste wordt ook door psychologen gedaan. Je kunt eens rondkijken op de website gedachtenuitpluizen.nl. Er is ook nog een psycholoog die er een boek over geschreven heeft. En de Nederlandse psychiater Jules Tielens heeft er ook heel toegankelijke boeken over geschreven: ‘In gesprek met psychose‘ en ‘In gesprek met psychose deel 2‘. Ik vind ze zelf allebei erg toegankelijk, en ook de website van gedachtenuitpluizen helpt je misschien er net iets anders over te denken.

Sterkte en alle goeds,

Thijs

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.