Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Als er een periode van hitte is, voel ik me angstig en bedreigd. Ik kan me geen traumatische gebeurtenis herinneren uit het verleden. Toch is het elke zomer pittig voor mij. Alsof hitte toch iets triggert.
Kan het zo zijn dat ik zo intens op hitte reageer zonder dat er iets gebeurd is? Dat CPTSS iets in mijn systeem kapot heeft gemaakt dat ik zo reageer? En wat kan ik doen om de zomers rustiger door te komen?
Hey Z., dank voor je vraag!
Wat je beschrijft is herkenbaar en nee, je hoeft echt geen herinnering te hebben om zo te reageren. Dat zit hem in de manier waarop je systeem is opgebouwd. Het alarmsysteem zit in de oudere, diepere delen van je brein en werkt met lichaamstoestanden, niet met verhalen. Je autobiografische geheugen is een heel ander systeem, en juist dat systeem functioneert slecht tijdens langdurige of extreme stress, plus in de eerste levensjaren is het nog niet rijp. Gevolg: je lichaam kan een toestand met zich meedragen zonder dat er een verhaal aan vastzit. Bij complex trauma is dat eerder regel dan uitzondering. Je bent dus niet gek en verzint het niet.
Dan de hitte zelf. Warmte doet biologisch bijna precies wat angst doet. Je hartslag gaat omhoog, je bloedvaten verwijden, je gaat zweten, je ademhaling wordt oppervlakkiger, je bloeddruk zakt als je opstaat waardoor je duizelig wordt, je mond wordt droog. Die binnenkomende lichaamssignalen, interoceptie heet dat, zijn nauwelijks te onderscheiden van de signalen bij dreiging. Een gesensitiseerd systeem leest dat van onderop als: gevaar. En van bovenaf plak je er betekenis op: ik ben niet veilig. Daar komt bij dat hitte je slaap sloopt, want je kerntemperatuur moet een graadje zakken om in slaap te vallen. Korte nachten maken je window of tolerance smaller, dus alles komt harder binnen. Plus zomer betekent lange lichte avonden, meer mensen buiten, minder kleding aan, meer blootstelling, minder plekken om je terug te trekken. Dat stapelt.
Iets kapot? Nee. Gesensitiseerd, opnieuw afgesteld. Dat is een aanpassing geweest die ooit nuttig was, en het mooie van zulke afstellingen is dat ze plastisch zijn – ze kunnen ook terug bewegen. Wel zou ik, gezien je leeftijd en geslacht, met je huisarts even het lichamelijke nalopen: vasomotorische klachten rond de overgang geven precies dit beeld van opvliegers, hartkloppingen, nachtzweten en een angstig gevoel dat uit het niets lijkt te komen. Ook schildklier is ’t checken waard. En als je medicatie gebruikt: nogal wat middelen grijpen in op je temperatuurregulatie en zweetrespons.
Praktisch voor de zomer: bescherm je slaap alsof je leven ervan afhangt, gordijnen dicht overdag, koele douche voor ’t slapen, slaapkamer zo koel mogelijk. Koud water op je gezicht en in je nek is een snelle schakelaar, dat activeert via de nervus vagus een vertraging van je hartslag. Genoeg drinken met een beetje zout erbij, want uitdroging geeft precies die duizelige paniekerige lading. Plan wat je moet doen vroeg in de ochtend of laat op de avond, en wees zuinig met alcohol en cafeïne in de hitte.
En dan het echte werk. Alleen vermijden maakt je systeem op termijn gevoeliger. De kunst is de hitte langzaam in het gezicht leren kijken, in kleine gedoseerde stapjes in een veilige setting, zodat je lichaam leert dat warm en bonkend hart niet hetzelfde is als gevaar. Lichaamsgericht dus, niet praten alleen: TRE, haptotherapie, psychomotore therapie, ademwerk met lange uitademing. Bespreek dit met je behandelaar, en doe dat in maart of april, niet midden in een hittegolf. Vooruit plannen in plaats van reageren, daar gaat het eigenlijk over. Jij de regisseur, de hitte niet.
Hope this helps, en kijk ook verder op PsychoseNet voor nog meer informatie.
Greetz Jim
