Main content

De psychiatrie zit vol verwarring – maar soms is het zelfreinigend vermogen groot, en dat stemt mij blij. Een belangrijke schoonmaker is Patrick McGorry, uit Australië. Eerst creëerde hij de moeder aller verwarringen in ons vak, in de vorm van het begrip ‘Ultra High Risk’ (UHR) of, later, ‘Clinical High Risk’ (CHR). Meer recent echter kwam hij met een glashelder alternatief: Headspace.

De Ultra High Risk verwarring

Het idee dat jarenlang werd gepropageerd, en dat nu aan wetenschappelijke erosie onderhavig is, was dat Ultra High Risk in feite een staat was van ‘pre-schizofrenie’ of, meer eufemistisch, pre-‘ernstige psychische aandoening’. Behandelonderzoek zou hebben aangetoond dat door mensen met UHR te behandelen, schizofrenie, of in ieder geval een ‘ernstige psychische aandoening’, zou kunnen worden voorkomen. Allemaal goed bedoeld – en natuurlijk is het goed om mensen eerder vroeger dan later te behandelen. Maar dit verkopen als preventie van een ‘ernstige psychische aandoening’ is, beleefd uitgedrukt, onwetenschappelijk.

Wat? Kunt u dat toelichten professor?

Ok hier komt het. Waar het op neer komt, is dat mensen met een diagnose van een angststoornis of een depressie op een gegeven moment, als de angst/depressie maar ernstig genoeg is, ook subtiele psychotische verschijnselen gaan vertonen. Laat dit nou de mensen zijn die men vervolgens gaat labelen als UHR. Als je deze mensen behandelt met psychotherapie of medicatie, neemt de psychopathologie af. Wat je dan gedaan hebt is niet preventie van schizofrenie, maar behandeling van een angst/depressie die ernstig genoeg was om gepaard te gaan met subtiele psychotische verschijnselen. Prima dus, die behandeling – maar please, laat preventie er buiten. Niet alles dat op psychose lijkt is pre-schizofrenie: Inmiddels weten we dat psychose een transdiagnostische dimensie is die ook voorkomt bij niet-psychotische stoornissen. In de DSM5 is dit al erkend in de vorm van psychotische vormen van OCD en dysmorphofobie die gewoon buiten het hoofdstuk van psychotische stoornissen staan vermeld.

Ga dus niet iedereen die een beetje psychose heeft stigmatiseren als pre-schizofrenie of pre-EPA. Accepteer dat psychose een transdiagnostisch fenomeen is, een marker van de ernst van angst en depressie en behandel gewoon wat er is – zonder voodoo claims van preventie.

Het alternatief : Headspace

Patrick McGorry, zeg maar de uitvinder van het UHR gebeuren, heeft dit denken inmiddels verlaten en komt met een veel betere oplossing: Headspace. Het verschil tussen UHR en Headspace is dat UHR gaat over het ‘hoog risico’ denken van de dokter, terwijl Headspace gaat over de public health gedachte van algehele risicoreductie bij iedereen – hoog risico EN laag risico. Headspace betekent dat je niet met een vergrootglas naar adolescenten gaat zitten turen om die paar er uit te plukken bij wie je het ‘monster’ van de psychose kunt ontdekken. Het betekent dat je erkent dat het meeste psychisch lijden ontstaat in de adolescentie en dat je dus moet zorgen voor laagdrempelige toegang tot normaliserende en hippe omgevingen waar het begin van psychisch lijden – psychotisch en niet-psychotisch – bespreekbaar kan worden gemaakt.

Het misverstand en de warrige claims rond Ultra High RISK zal nog wel een paar jaar duren

Zelfs nu blijkt dat het wondermiddel van de visolie de zoveelste fout-positieve bevinding was. Een correct begrip van wetenschap is niet voor velen. Maar ik ben blij te zien dat de Headspace gezond-verstand-gedachte gestaag groeit en bloeit. Hulde aan Pat McGorry.


Jim van Os is psychiater en hoogleraar epidemiologische psychiatrie en actief betrokken bij het online e-mailspreekuur op PsychoseNet

Deze blog is ook gepubliceerd op de site van Kenniscentrum Phrenos.

photo credit: pexels.com
  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Even advocaat van de duivel.
    Psychose behandeling is er voor iedereen.
    Dat wil zeggen ook voor de ultra high risks.
    Als stigma niet bestond zou er geen probleem zijn en als dat cijfertje van 8 % 62 % zou zijn wat zouden we dan doen. We dienen eerst te weten of psychotische dimensies daadwerkelijk te onderscheiden zijn. Preventie bestaat uit behandeling en dus zouden deze 62 % behandeld moeten worden. Dan krijg je wat betreft de dsm een nieuwe kopje, depressie met angst en psychotische klachten. De CGT behandeling moet dan wel erg veel succes hebben om angst en depressie weg te halen.. Ik ben benieuwd.

  2. Argumentje:

    Als het werkelijk waar is dat 8 % van de high risks daadwerkelijk in klachten komen hoe moet het dan met de 92 procent die wellicht helemaal niet op de ggz zit te wachten. Ik vind dat er een alternatief moet komen voor die 8 % mensen maar tegelijkertijd niet , angst en depressie met psychose klachten onder het kopje psychose moet komen te vervallen . Is er onderzoek gedaan naar of de klachten wegvallen bij een psychotisch behandeling of is angst en depressie behandeling vaak ook voldoende. Het afschrik effect kan vele onschuldige koppen kosten en stigmatiseren met een behandeling die gaat over een ernstige psychiatrische ziekte en als dit wordt doorgevoerd ben ik bang dat het stigma onder jeugd ernstig groot wordt. Men is al bang om bij een depressie naar de psycholoog te gaan. Aan de andere kant wil ik wel dat deze 8 % hulp krijgt maar dan weer, als het gaat om depressie en angst met eventueel psychotische klachten wil ik het onderzoek van de CGT wel eens inzien wat betreft de herstel kansen . Ook ben ik benieuwd wat david zegt over “hippe ” plekken. Psychologen zijn geen hippe plekken onder jeugd, en wat betreft de schizofrenie zaak, de ernstigste namelijk ongeneesbare ziekte maakt het onderzoek dus inderdaad om in de prullemand te gooien. Het is zinloos en stigmatiserend.

  3. Beste Jim, ik en heb een nieuwe blog gestuurd via jullie mail adres. Het heet: “balans”. Ik hoop dat je “headspace” 😉 en tijd genoeg hebt om het te lezen..

    1. Jazeker! Op het lijstje to-do-things. Internationaal zijn er trouwens een paar artikelen in de omloop die soortgelijke dingen aantonen.

  4. Zit er geen paradox in de uitleg, in die zin dat je wanneer je ruimte maakt waarin het begin van psychisch lijden bespreekbaar wordt gemaakt, de personen waarvoor je deze ruimte inricht zich juist niet ziek voelen en deze ruimte niet wensen op te zoeken. Zelf had ik vorige zomer een psychose met een manische fase, het laatste waarin ik dacht was dat ik ziek was en hulp nodig had. Ik bleef doorgaan tot het vat letterlijk leeg was.
    Ik probeer de discussie nu wel open te trekken door getuigenissen voor scholen te doen en uit te leggen wat de impact is en hoe je kan herstellen. Graag zou ik nog aan leidinggevende mensen tips geven wanneer een werknemer terug komt werken na een opname. Hiervoor werk ik momenteel aan een boek
    (nalezen doen mensen VVGG en iemand van Uilenspiegel). Op deze manier probeer ik door informatie te geven psychose bespreekbaar te maken. Ik vond dit opnieuw een toffe en goed uiteengezette blog.

    1. Hey Guy, het punt dat je aansnijdt heeft te maken met of de persoon en de hulpverlener het eens zijn met elkaar of er iets aan de hand is cq of er een zorgbehoefte is. Dit is een belangrijk thema, natuurlijk, maar is onafhankelijk van de high-risk benadering versus de public health benadering waar ik het over had. Maar dank voor het punt anyway, belangrijk!

  5. Beste meneer van Os, wat bedoelt u met uw laatste zin? Ik slik namelijk al lang visolietabletten, o.a. vanuit het idee dat het goed is voor iemand die angstig aangelegd is.

    Zeer veel dank voor zo scherp naar ontwikkelingen en namen en behandelingen kijken!

    1. Beste Liza, dank voor je vraag. Wat ik bedoel is dat er een aantal jaren geleden een trial werd gepubliceerd waarbij er een bijna magisch groot preventief effect zou worden aangetoond van visolie op de mate waarin mensen met een ‘Ultra-Hoog Risico’ een transitie naar schizofrenie gingen doormaken. Dit bleek dus een fout-positieve bevinding te zijn, wat typisch is voor veel van het wetenschappelijke werk over UHR.

      Dit is natuurlijk heel wat anders dan individuele gevallen waarin mensen hebben uitgevonden dat visolie een gunstig effect heeft op hun psyche. In dat geval zou mijn advies zijn: vooral gebruiken! Zolang er maar geen ‘wetenschappelijke’ claims uit voortkomen dat het voor IEDEREEN werkt, want dat is niet zo.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *