Fotocredits: Pixabay; wal_172619
Eddo Rats beschrijft in zijn blog perspectieven op geloof en psychiatrie en onderzoekt hoe deze werelden omgaan met psychisch lijden. Tijdens een bijeenkomst, geleid door een psychiater en gevolgd door een open discussie, werd duidelijk dat eenvoudige oplossingen vaak niet bestaan.
Zondagochtend op mijn verjaardag spoedde ik me om 10:00 naar de Halte Amsteldijk. Ik was op weg naar een bijeenkomst waar een psychiater zou gaan preken tijdens de mis, met achteraf koffie en een openbare bijeenkomst voor belangstellenden. Dit schijnt voor veel Amsterdammers een wekelijkse ontmoetingsplek te zijn.
Bij binnenkomst zag ik meteen al wat bekende gezichten en besloot helemaal achterin te blijven zitten. Na uit volle borst meegezongen te hebben met wat stichtelijke liederen kwam de psychiater ten tonele. Tijdens de preek probeerde ik aandachtig te luisteren. Het ging over denken, dat we gedachten niet in hersenen konden vangen en dat deze gedachten ons in een raster lieten oriënteren. Dit raster werd voor mij meteen de systeemwereld van de filosoof Habermas, die deze wereld tegenover onze leefwereld plaatst.
Toen mijn gedachten over Habermas stopten, hoorde ik de psychiater nog net het woordje “nu” uitspreken waarmee de preek eindigde. Hoezo alleen NU? dacht ik bijna hardop. Wat is er met “hier” gebeurd? vroeg ik me af, denkend aan het onzekerheidsbeginsel van Heisenberg. Ik had hier namelijk eerder al, jaren geleden, een lezing over gegeven op het Internationaal ISPS-congres in Rotterdam. Ondertussen was het volgende lied alweer ingezet. Mijn buurvrouw liet me zien op welke bladzijde in de missaal ik de tekst kon vinden. Daarna volgde nog de heilige communie en werd iedereen, met wat mededelingen, gezegend en heengezonden naar de koffie.
De kern van wat er mis gaat.
Om 13:00 startte de bijeenkomst. Ik vond een stoel naast een tafel die aan de zijkant van de zaal tegen de muur geplaatst was. Lekker onopvallend. Op de tafel stond nog een schaal dadels, waar ik maar met moeite vanaf kon blijven. Kort daarna kwamen ook de psychiater en de voorganger binnen, die meteen het woord nam en zo de volle zaal tot bedaren bracht. Na een stichtelijke, meditatieve adempauze om tot rust te komen, begon de sessie. Iedereen mocht zijn vinger opsteken met een prangende vraag voor de psychiater. Veel van die vragen gingen vergezeld van een getuigenis van veel persoonlijk leed. Het type getuigenis van leed waar je niet te veel van wilt horen omdat het afleidt van het onderwerp en van de vraag. Daarom moest de voorganger hier en daar mensen af en toe wel “to the point” houden. Hij deed dat heel netjes.
De “quick fix”
Een thema dat steeds terugkwam, beantwoordde hij in een bulkantwoord op meerdere vragen tegelijk. Dit antwoord vertolkte, naar mijn mening, de kern van wat er misgaat in de gezondheidszorg. Deze kern hangt direct samen met ons hoge welvaartsniveau en de verwachtingen die dit mogelijk wekt bij de patiënt. Tijdens deze discussie tussen de psychiater en de zaal werd voor mij duidelijk dat sommige patiënten lijken te geloven dat er voor bijna elk probleem een medische “quick fix” mogelijk is. Soms komt deze snelle fix in de vorm van een pil — een zo klein mogelijk pilletje, bedoeld om psychisch lijden zoveel mogelijk buiten jezelf te houden. Zo klein dat deze pil bijna niet waar te nemen is, waardoor de verantwoordelijkheid mogelijk minder zwaar op jezelf komt te liggen. In de Katholieke kerk heette zoiets vroeger een aflaat.
Ik stak even mijn vinger op om eraan toe te voegen dat dit probleem volgens mij veel breder speelt, omdat ik in mijn oorspronkelijk beroep als ingenieur gemak leverende machines ontwierp. Ons hoge welvaartsniveau is bijna alleen gebaseerd op de technologie van deze gemaks-machines, die al ons oorspronkelijke, voornamelijk huishoudelijk handwerk heeft gemechaniseerd. Gemak is de norm geworden, waarbij we allemaal denken als vanzelfsprekend recht op comfort te hebben.
De rol van de kerk
Later in de sessie viel bij mij het kwartje dat natuurlijk het woord “geloof” zelf de ultieme “quick fix” kan zijn, de grote olifant in de kamer. Dit omdat het woord “geloof” tegenover zelf ergens moeite voor doen om iets zeker te kunnen weten, is komen te staan.
De voorganger wilde afsluiten met nog een laatste vraag aan de zaal. Deze vraag luidde: wat de rol van de kerk in de toekomst zou kunnen zijn voor mensen met ggz-problematiek. Ik stak toen, naast vele anderen, weer mijn vinger op, maar kreeg helaas door tijdgebrek geen gelegenheid meer om mijn hierboven beschreven inzicht te delen, met de vraag of de kerk ook de rol van antikerk zou kunnen aannemen en daarmee geloof in de kerk te kunnen temperen ten gunste van het geloof in het zelf kunnen weten. In mijn denkhoofd had ik er alweer een complex adaptief systeem van gemaakt, dat ik wat later via e-mail alsnog even met de psychiater heb gedeeld.
Tweeledig geloof
Eerder in mijn blog “Geloof, psychiatrie en herstel – een bezoek aan de kerk” schreef ik over bekering. De bekering roteerde van een historische Jezus buiten jezelf naar een “Je Suis” binnenin jezelf. Dus het betreft hier een tweeledig geloof: het geloof in de ander en het geloof in jezelf. Een complex adaptief systeem heeft altijd twee begrenzende tippingpoints die de grens naar chaos aangeven binnen een systeem.
Jezelf en de ander vervullen hier deze functie, omdat bij te veel geloof in de ander je jezelf verliest en bij te veel geloof in jezelf je overmoedig wordt en uit de bocht vliegt. Het verblijf in het hier en nu maakt onzeker en dwingt tot kiezen tussen geloof in jezelf of de ander. Onze cultuur leert ons al vroeg door met opgeheven vinger te gebieden om niet eigenwijs te zijn, zodat je voor geloof in de ander moet kiezen. De kunst is natuurlijk in het midden van de twee te leren balanceren.
Eddo Rats
14-2-2026
Eddo Rats is elektrotechnisch ingenieur, zeezeiler, gitarist, vrijdenker, zendamateur, performer nar en piraat. Hij is ook ervaringsdeskundige en sinds 2013 volledig hersteld van langdurige psychosegevoeligheid. Hij is werkzaam bij de Regenboog Groep in Amsterdam, afdeling SCIP.
Meer lezen van Eddo Rats?
Meer lezen over Geloof en de psychiatrie?
- Christus en ik – blog van May-May Meijer
- Alles over geloof – Info van PsychoseNet
- Herstel en geloof – Jezus (her)vonden!
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ontvang jij de PsychoseNet nieuwsbrief al?
Meld je aan en ontvang iedere week de nieuwe blogs en interessante items in je inbox.
Geef een reactie