Fotocredits: Pixabay; wal_172619
Sietse Oukes schrijft over een leven met het gevoel van “er niet bij horen” of het gevoel het “lelijke eendje” te zijn. Maar wat als juist dat gevoel een kracht kan zijn? Het verhaal van het lelijke eendje gaat misschien niet over mislukking, maar over zelfacceptatie en ontdekken wie je werkelijk bent
“Wat ben jij toch een vreemde eend.”
Ik weet niet meer wie het voor het eerst tegen mij zei. Misschien zei niemand het letterlijk. Maar ik heb het wel jarenlang zo gevoeld. Alsof er een handleiding bestond voor het leven die iedereen had gekregen, behalve ik.
Het was gewoon anders, maar waarom?
Op school leek het alsof anderen vanzelf begrepen hoe dingen werkten. Hoe je vrienden maakte, hoe je meedeed, hoe je jezelf presenteerde en hoe je hoorde te zijn. Ik deed mijn best om mee te zwemmen met de eenden, maar het voelde alsof ik steeds net een andere slag maakte.
Ik zag verbanden die anderen niet zagen. Ook stelde ik vragen die niet gesteld werden. Ik maakte me druk om grote-mensen-zaken terwijl leeftijdsgenoten zich druk maakten om heel andere dingen. En dus trok ik een logische conclusie: met mij zal wel iets mis zijn.
Eindeloos proberen anders te zijn
Het sprookje van het lelijke eendje vond ik vroeger maar een vreemd verhaal. Waarom zou een eend zo lelijk zijn dat niemand hem accepteert? Inmiddels begrijp ik dat het verhaal misschien helemaal niet over uiterlijk gaat. Misschien gaat het over anders zijn. Over het gevoel dat je niet past in de vijver waarin je terecht bent gekomen. Over het eindeloos proberen jezelf aan te passen aan een wereld die niet voor jou ontworpen lijkt.
Het lelijke eendje probeert harder zijn best te doen. Harder te zwemmen, harder te kwaken en harder eend te zijn. Maar hoe hard hij ook probeert, hij blijft anders.
En weet je wat het verraderlijke is? Op een gegeven moment wordt dat anders-zijn pijnlijk. Zo pijnlijk dat een diagnose bijna een opluchting wordt. Eindelijk een verklaring. Zie je wel. Het ligt niet aan mij. Ik heb een stoornis.
De dunne lijn tussen opluchting en stigma
Dat klinkt misschien vreemd, maar ik denk dat veel mensen die opluchting herkennen. Jarenlang dacht je dat je lui was, zwak was, raar was of mislukt was. En dan blijkt er een naam voor te zijn. Een diagnose kan rust geven, een diagnose kan richting geven en een diagnose kan toegang geven tot hulp. Daar is niets mis mee.
Maar soms gebeurt er iets anders. Soms wordt de verklaring langzaam een identiteit. Dan voel je je niet langer een mens met een diagnose, dan word je soms de diagnose. Dan wordt het verhaal: “Ik kan dit niet vanwege mijn stoornis.” “Ik ben nu eenmaal zo.” “Dat hoort bij mijn ziekte.” En zo blijft het lelijke eendje zichzelf bekijken als een defecte eend. Terwijl hij nooit een defecte eend was. Hij was een zwaan.
Kijk naar je kwaliteiten
Dat besef kwam bij mij niet op één moment. Er was geen tromgeroffel. Geen engelenkoor. Geen plotselinge verlichting. Langzaam begon ik te ontdekken dat juist de eigenschappen die me vroeger in de problemen brachten, ook kwaliteiten konden zijn.
Mijn nieuwsgierigheid, mijn gevoeligheid, mijn creativiteit, mijn behoefte om verbanden te leggen en mijn vermogen om buiten bestaande kaders te denken. Dat waren geen defecten. Dat waren zwaneneigenschappen. Eigenschappen die lastig kunnen zijn in een eendenvijver, maar die prachtig tot hun recht komen op open water.
Kijk ook verder
Vanaf dat moment veranderde er nog iets. Ik stopte met het volledig bij mezelf neerleggen van het adaptatievraagstuk. Natuurlijk moet ieder mens leren omgaan met zijn kwetsbaarheden. Maar waarom is het altijd degene die anders is die zich moet aanpassen? Waarom kijken we zo weinig naar de vijver? Waarom stellen we zo weinig de vraag of de omgeving misschien ook iets mag leren?
Misschien zijn veel mensen niet ziek geworden omdat ze defect waren. Misschien zijn ze uitgeput geraakt van het voortdurend proberen een eend te zijn. En toen gebeurde er nog iets. Misschien wel het belangrijkste.
Verlof op deze aarde
Ik ontdekte dat het leven geen probleem is dat opgelost moet worden. Het leven is een verlof. Een tijdelijke onderbreking van een lange leegte ervoor en erna. Miljarden jaren was ik er niet. Miljarden jaren zal ik er niet zijn. En ergens daartussenin krijg ik een paar decennia cadeau.
Met liefde, met verdriet, met verwarring, met verlies, met verwondering, met mensen die blijven, met mensen die vertrekken en met dagen waarop ik me een zwaan voel. En dagen waarop ik me nog steeds een mislukte eend voel.
Maar het blijft verlof. En verlof is niet bedoeld om perfect uit te voeren. Verlof is bedoeld om te beleven. Dus zwem ik tegenwoordig wat minder hard. Ik probeer minder op eenden te lijken. En als iemand mij een vreemde eend noemt, glimlach ik soms. Omdat ik inmiddels weet wat het lelijke eendje pas veel later ontdekte: ik was nooit een mislukte eend. Ik was altijd al een zwaan.
Sietse
17-06-2026
Meer lezen over zelfacceptatie?
- Veroordelen – over je oordeel (te) snel klaar hebben
- Psychische kwetsbaarheid en zelfacceptatie – Info van PsychoseNet
- Authentiek zijn en vooral blijven – over zelfacceptatie
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie