Fotocredits: Freepik; svstudioart
Een van de grootste hobby’s van Quin (26) is het bedenken en ontwikkelen van nieuwe theorieën en het vatten ervan in heldere definities, beschrijvingen of modellen. In deze blog neemt hij je mee in een door hemzelf bedacht classificatiemodel van vier typen psychoses. Het model is gebaseerd op zijn eigen ervaringen, maar ook op wat hij heeft gelezen, gezien en gehoord.
Ter context: Dit model is bedoeld als persoonlijke manier om ervaringen tijdens een psychose te verkennen, gebaseerd op ervaringskennis.
Een spectrum
Quin zijn psychose classificatiemodel
Je kunt het model zien als een soort spectrum met een horizontale en verticale as. De horizontale as laat zien of de werkelijkheid in een psychose utopisch of dystopisch wordt beleefd: betekenisvol en hoopvol of juist bedreigend en verloren. De verticale as geeft weer of iemand hier passief of destructief op reageert: teruggetrokken en zonder strijd of juist handelend, met wrijving en botsingen als gevolg.
Uit dit assenmodel volgen vier kwadranten: utopisch-passief, dystopisch-passief, utopisch-destructief en dystopisch-destructief. Voor ieder type schets ik een korte beschrijving.
Type 1. Utopisch-passief
In deze vorm voelt de wereld bijzonder en betekenisvol op een positieve manier. Alsof alles met elkaar samenhangt en nergens toevallig is. Je kunt het idee hebben dat je ergens bij hoort, bij iets groters. Dat kan een spiritueel gevoel zijn, een diepe verbondenheid met mensen, de natuur of het universum.
Van buiten lijkt er vaak niet eens zo veel aan de hand. Je bent rustig, misschien wat teruggetrokken. Maar van binnen raast het van inzichten. Gedachten voelen geladen, symbolen worden tekens, verbanden stapelen zich op. Alles krijgt een diepere laag. Het kan overweldigend warm en intens aanvoelen, bijna euforisch, maar het speelt zich vooral in jouw binnenwereld af. Je hoeft niemand te overtuigen, het is jouw innerlijke wereld.
Type 2. Dystopisch-passief
Hier voelt de wereld juist onveilig en bedreigend. Alsof er iets fout zit, alsof er gevaar in de lucht hangt. Je vertrouwt de omgeving minder, mensen kunnen vreemd of beangstigend overkomen.
Maar in plaats van in actie te komen, trek je je terug. Je sluit je af, wordt stiller. Misschien vermijd je contact, blijf je veel binnen, probeer je zo onzichtbaar mogelijk te worden. Van binnen kan het heel zwaar voelen: angst, wanhoop, machteloosheid. Je voelt dat het niet goed is, maar je weet ook niet wat je kunt doen. Alles lijkt stil te staan, behalve de angst in jezelf.
Type 3. Utopisch-destructief
Dit begint vaak met hetzelfde gevoel van betekenis en missie als bij de utopisch-passieve psychose. Alleen blijft het niet in je hoofd. Er komt steeds meer druk op te staan. Je krijgt het gevoel dat jij iets móét doen. Dat jij degene bent die moet ingrijpen, redden, waarschuwen of veranderen.
Je gaat handelen vanuit die overtuiging. Ideeën worden steeds groter, grenzen vervagen. Slapen lukt nauwelijks, je hoofd staat nooit stil. Wat eerst inspirerend voelde, wordt dwingend. De wereld draait om die ene opdracht die je hebt. En begrenzing van anderen voelt niet als iets om naar te luisteren, maar als iets dat in de weg staat.
Type 4. Dystopisch-destructief
Hier is de wereld niet alleen eng, maar ook vijandig. Alles en iedereen kan een bedreiging lijken. Je voelt je opgejaagd, alsof je constant op je hoede moet zijn. Gedachten over achtervolging, complotten of gevaar kunnen de overhand krijgen.
In plaats van je terug te trekken, ga je juist in de verdediging. Je staat op scherp. Je reageert sneller, feller, soms agressief. Niet omdat je dat wilt, maar omdat het voelt alsof je moet overleven. Alsof je elk moment aangevallen kunt worden. Rust is hier ver te zoeken: alles is spanning.
Niet in één hokje
Met dit model bedoel ik niet dat iemand tijdens een psychose altijd in één hokje zit. Integendeel: je kunt juist bewegen tussen de verschillende kwadranten. Soms langzaam, soms ineens. Het ene moment zit je vooral in angst en terugtrekking, het volgende moment in betekenis en actiedrang. Omdat het een spectrum is, kun je ook ergens tussenin zitten, met kenmerken van meerdere typen tegelijk. Elk kwadrant heeft daarnaast natuurlijk ook raakvlakken.
Dit model heb ik niet bedacht om mensen in vakjes te stoppen, maar juist om woorden te geven aan iets wat vaak moeilijk uit te leggen is. Voor mij helpt het om terug te kunnen kijken en te zien: oh ja, dit dacht en voelde ik toen. Misschien helpt het anderen ook om hun eigen ervaringen iets beter te begrijpen, als een van de mogelijke brillen om doorheen te kijken.
Met dit model hoopt Quin anderen te inspireren om hun eigen ervaringen ook onder woorden te brengen. Misschien helpt het om patronen te herkennen, terug te kijken op wat geweest is of om tijdens een psychose iets meer houvast te voelen.
Meer lezen van Quin?
Meer lezen over Psychose en classificatiemodellen?
- Je bent niet je diagnose – Info van PsychoseNet
- Psychosegevoeligheid: wat is het en hoe ga je er mee om?
- Diagnostiek en monitoring – Psychose – Info GGZ standaarden
- DSM-diagnoses van psychose, wat betekenen ze?
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Wil je PsychoseNet steunen?
Wordt donateur en help ons om mooie projecten te realiseren.
Geef een reactie