Main content

Antipsychotica hebben vaak een rol bij de behandeling van psychose. Maar kan een behandeling zonder antipsychotica ook? Mag je bij psychose wettelijk kiezen voor behandeling zonder antipsychotica? Daarover gaat het nationaal debat dat PsychoseNet in juni 2020 organiseert.

Als je een depressie hebt, is niemand verbaasd als je zegt dat je niet kiest voor antidepressiva en het liever probeert met running therapy, mindfulness, counseling of psychotherapie.

Bij angst is het heel normaal dat de behandeling bestaat uit geleidelijk de angst juist opzoeken om er zo langzaam aan te wennen. Zonder medicatie.

Maar bij psychose?

Als je in een psychose zit en zegt dat je geen antipsychotica wil kun je op weinig begrip rekenen

Volgens de richtlijn is dat niet de bedoeling. Men zal je onder zware druk zetten of zelfs dwangbehandeling starten. Psychose moet altijd chemisch onderdrukt worden.

Waarom is dat zo? We weten uit betrouwbare meta-analysen van randomised trials dat bij een acute psychose de kans op een goede respons 23% is bij behandeling met antipsychotica, en 14% bij behandeling met placebo (1). Sowieso een niet erg indrukwekkend resultaat. En het betekent dat van de 11 mensen met een goede respons op het antipsychoticum, er 10 dat ook op placebo zouden hebben gehad.

Vroeger werd er gezegd dat snelle behandeling met een antipsychoticum belangrijk was omdat onbehandelde psychose slecht zou zijn voor het brein. Maar dit bleek een ‘urban myth’ te zijn.

In Noorwegen is daarom wettelijk vastgelegd dat mensen met een psychose mogen kiezen voor behandeling in een instelling waar zonder antipsychotica wordt behandeld. Niet alleen vanwege het feit dat de antipsychotische effecten uit de meta-analysen niet heel spectaculair zijn, maar ook vanwege het sterke vermoeden dat sommige mensen door langdurig antipsychotica gebruik juist méér psychosegevoelig worden (zie onze eerdere blog over het dopamine-supersensitivity-syndrome). Tegelijkertijd wordt in Noorwegen de effectiviteit van verschillende niet-medicamenteuze behandelopties onderzocht.

Dus willen we in Nederland ook een wettelijk beschermde keuze om zonder antipsychotica behandeld te kunnen worden?

Over deze vraag willen wij in juni 2020 een debat organiseren, bij de KNAW in Amsterdam. We beginnen daar met presentaties over de ervaringen die tegen die tijd in Noorwegen zullen zijn opgedaan, gevolgd door presentaties, pitches en debat over de wenselijkheid van deze praktijk in ons eigen land.

Er is slechts plek voor 150 mensen, dus vroeg reserveren is noodzakelijk. De officiële aankondiging volgt binnenkort op de website van PsychoseNet, in samenwerking met Sympopna.


Jim van Os is naast voorzitter van PsychoseNet een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en medisch manager van de ‘divisie hersenen’ in het UMC Utrecht. Hij schreef onder andere het boek De DSM-5 voorbij en Persoonlijke Psychiatrie.

1. Leucht S, Leucht C, Huhn M, Chaimani A, Mavridis D, Helfer B, et al. Sixty Years of Placebo-Controlled Antipsychotic Drug Trials in Acute Schizophrenia: Systematic Review, Bayesian Meta-Analysis, and Meta-Regression of Efficacy Predictors. Am J Psychiatry. 2017;174(10):927-42.
  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Dat is interessant. NNT (number needed to treat) is ongeveer 10 of 11. 90% krijgt onnoodig antipsychotica (op korter of langere termijn). Als men kijkt naar de bevolking van mensen in de 19e en begin 20e eeuw die in inrichtingen verbleven, was dat 0,1% tot 0,2%. Vandaag slikt 2,5% van de volwassen bevolking antipsychotica. Simple maths.

    1. Als men uitgaat van een succesvolle uitkomst, zonder medicatie, van 80%, zoals dat het geval is bij “Open Dialogue”, en we uitgaan dat 1% de diagnose schizofrenie krjgen (recidiverende psychoses), dan praten we over 0,2% dat chronisch ziek is. Dit komt overeen met de asyleringscoëfficiënt (aantal opgeslotenen per 10.000 inwoners) in 1914, van 22,9, oftwel, ongeveer 0,23%. Dit was overigens ook een tijd dat penicilline nog niet bestond.

  2. Thank you! 🙏
    Ik hoop zo dat al die “doorgewinterde” psygiaters die vaak al jaaaaaaren in het vak zitten en waarbij medicatie vaak de “eerste” stap is om in te zetten bij behandeling van welke stoornis dan ook. Dit eens serieus stof tot nadenken gaat worden.
    Mijn behandelaar (50+) zit al jaren in t vak.. Echter mijn inziens is hij nog beter in medicatie voorschrijven dan uberhaupt een goede psygotherapie te kunnen geven.
    Ikzelf heb o. A een zware gegenaliseerde angststoornis. Maar nooit last gehad van psygoses of dissociatie ’s zelf tevens VP (nu helaas even niet) maar mn behandelaar begon al tijdens een van de allereerste gesprekken over antypsygotica!!!.
    Ik ben van mening dat een redelijke tot goede kwaliteit terug kan worden hervonden ZONDER medicatie uiteraard vaak een langere weg en vaak ook zwaarder maakt niet uit om welke stoornis het gaat.
    Probleem… We leven in een prestatiegerichte en vooral gehaaste maatschappij waarbij het doel van behandeling compleet aan de client)/patient voorbij is gegaan.
    Nu wordt er vaak gehandeld naar een zo snel mogelijke terugkeer van client naar de maatschappij(kosten dus). Dus symptoombestrijding onder invloed van.. Helaas wordt er naar de onderliggende oorzaak vaak (trauma’s) vaak gewoonweg niet meer gekeken.. Geen tijd.. Geen DBC meer, weerzin van…te complex. Enz..
    Dit moet echt anders voordat er over enkele jaren nog meer “draaideur” clienten patienten bijkomen en mensen vaak in al die jaren lager en lager aan wal raken omdat de oorzaak niet wordt weggenomen maar onderdrukt wordt.

    Ik heb enorm diep respect voor het feit er eindelijk iemand “die kar” wil gaan trekken op weg naar een nieuwe manier van helpen. Niet alleen vanuit mijn optiek als vpk maar vooral ook vanuit mn optiek als client nu.
    Dankjewel JIM.
    Zet hem op! 🙏💪

    1. P. S en ja ik weet wat antypsygotica doet en dat het soms zinvol kan zijn in te zetten vooral op acute momenten.
      Heb een familielid er vrijwel aan “kapot” zien gaan. We staan /stonden machteloos tegenover welk besluit dan ook. Ze zweefde van de ene IBS naar de andere en NOG staat ze nu weer gwn op straat.. Met antypsygotica in eigen beheer… Its not a human way to treat!

  3. Leendert weet ook niet hoe dat moet, maar waarom laten we het er niet gewoon opstaan als voorbeeld van dat we elkaar proberen te vinden in een gebied waar samen optrekken in ontwikkeling is.

    1. Okay, maar leg me dan wel nog even uit, hoe je wel al weet, dat er maar plaats voor 150 mensen is, maar nog niet weet, hoeveel het daadwerkelijk gaat kosten. Het eerste impliceert namelijk al een redelijk vergevorder stadium van planning…

        1. Leendert we hebben een datum en een lokatie met max 150 stoelen (meer wil je ook niet want dan is het geen debat meer). Wat we nu nodig hebben is geld om de Noren hiernaartoe te halen want PsychoseNet heeft geen money in the bank – we zijn onafhankelijk en eten niet mee uit de poldersubsidieruif. Dus als je suggesties hebt graag!

  4. Graag een beetje positief insteken, dan kunnen we het met elkaar goed proberen te doen zonder al van te voren het conflict te zien. De KNAW is relatief goedkoop en we proberen een model te ontwikkelen dat professionals grotendeels betalen voor de anderen. Als iedereen van goede wil is moet dat kunnen.

        1. Nee, serieus. Ik kan ze zelf niet verwijderen, dat is een technisch probleem… 😉

  5. Slechts “plek voor 150 mensen” en in samenwerking met Sympopna, dus vermoedelijk onbetaalbaar voor gewone cliënten… Klinkt niet echt uitnodigend…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *