Main content

Soms lijkt het in de ggz dat alle hulpverleners het met elkaar eens zijn. Hoe behandel je iemand met zus-en-zo klacht? Dat kun je nalezen in richtlijnen die gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek en op de mening van deskundigen. Om een hulpverlener te kiezen die bij je past, is het goed om te weten van welke benadering hij uitgaat: de objectiverende benadering of de aansluitende benadering.

Objectiverende benadering
Als psycholoog die sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw in de ggz werkt, heb ik geleerd om te beoordelen. Ik beoordeel bij jou als cliënt niet alleen jouw klachten maar ook jou als persoon. De diagnose is de basis van waaruit ik nadenk welke interventie het beste past. Mijn doel is om jouw klacht zoveel mogelijk te verminderen en jouw autonomie zo groot mogelijk te houden. Aangezien ik hier jarenlang voor ben opgeleid en me heb verdiept in het wetenschappelijk onderzoek zal ik jou proberen te overtuigen van mijn plan. Dan vind ik het jammer als jij er soms anders over denkt.

Aansluitende benadering
Met het stijgen der jaren ben ik steeds meer aan het uitgaan van een andere benadering. Het contact van mens tot mens staat voorop. Ik vertel vaker over mijn persoonlijke leven en over mijn eigen ervaringen als ggz-cliënt. Ik probeer de classificaties die zich in mijn hoofd opdringen te negeren en hecht veel meer waarde aan een open dialoog. Ik kies ervoor om beter mijn best te doen om bij jou aan te sluiten – en mijn eigen denkkader los te laten – door je vragen te stellen, zoals: hoe kijk je er zelf tegenaan, wat zie je als je kracht en als je kwetsbaarheid, wat wil je en wat moet daar voor gebeuren? Er ontstaat veel vaker een vertrouwd gevoel waarbij we samen aan één kant staan.

Hoe keek/kijk ik naar mezelf?

Vanuit mijn objectiverende rol
De objectiverende benadering heeft in onze samenleving de hoogste status, zowel in de wetenschap als in de behandelpraktijk. In mijn objectiverende rol zie ik mezelf als genuanceerd en professioneel: op basis van de diagnose denk ik dat een interventie goed past bij Marie en niet bij Klaas. Want Klaas heeft te weinig capaciteiten of is daar te kwetsbaar voor. Dus zelfs als Klaas wel graag deze interventie wil, krijgt hij deze niet vanwege mijn professionele inschatting. Mijn advies beschouw ik als individueel maatwerk en ik huiver van hulpverleners die slechts één interventie promoten. Zo zie ik ook hulpverleners die vooral willen aansluiten: als eendimensionaal (die voor alle cliënten dezelfde soort interventie willen).

Vanuit mijn aansluitende rol
Mijn keuze voor de aansluitende benadering is een radicale keuze: als je kiest voor een contact van mens tot mens, past niet een primair objectiverende kijk (dus niet: ‘jij hebt deze diagnose dus jij kunt het beste dat doen’). En dan klinkt de objectiverende benadering vaak uit de hoogte, en stoort het me als personen tot stoornissen gereduceerd worden (‘schizofreen’, ‘borderliner’, ‘autist’). En verwonder ik me als richtlijnen zomaar gevolgd worden: deze zijn immers opgesteld voor de ‘gemiddelde patiënt’, terwijl ik toch met een uniek mens in gesprek ben. Ervaringsdeskundigen en peers, die nadruk leggen op het persoonlijk en maatschappelijk herstel, voelen zich naar mijn indruk vaak thuis bij de aansluitende benadering.

Wie past bij jou?

Wat voor een hulpverlener wil jij het liefste? Hierboven staat een onderscheid van twee benaderingen in zwart en wit. In werkelijkheid hebben alle hulpverleners een grijstint. Deze grijstint neigt echter wel vaak naar de witte of naar de zwarte kant. Een hulpverlener kun je gewoon vragen stellen als:

  • hoe denk je over de DSM (het handboek met classificaties van psychische stoornissen);
  • hoe gebruik je richtlijnen;
  • ben je ook bereid wat over jezelf te vertellen en waar je zelf mee geworsteld hebt in het leven?

Aan de reactie zal je snel merken hoe het witte of het zwarte overheerst. Schroom niet om het hierover met je (toekomstig) hulpverlener te hebben.


Tom van Wel is pycholoog/onderzoeker bij ABC-voor jongeren met een psychosekwetsbaarheid

Meer blogs van Tom van Wel:

  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Jarenlang heb ik in de psychiatrie gewerkt met als motivatie om mensen te willen helpen en genezen van de problemen waar ze tegen aan lopen. Velerlei theorien geleerd en over diagnoses zonder dat dit ter discussie werd gesteld. Wat ik heb meegemaakt is dat mensen in een chemisch korset belanden en dat er geen ruimte was om met meer diepgang de mens als mens te behandelen. Te begrijpen en te vertrouwen op het zelfherstellend vermogen. Ik ben na de diplomering en het bevorderd worden tot afdelingshoofd eruit gestapt en ik ben mij gaan richten op gestalttherapie welke een meer menswaardige benadering voorstaat zonder diagnoses en werken aan het ontdekkings- en gewaarzijns proces in het hier en nu.
    De psychatrie zit te veel gevangen in strukturen van behandeling en de dwang tot aanpassing ondersteund door medicijnen. De patient wordt geobserveerd in het kader van diagnoses, wat enkel een model van de werkelijkheid is en geen werkelijke werkelijkheid.

  2. Tom mooi gezegd bedankt hiervoor.
    Maar zou je van een goede hulpverlener niet mogen verwachten dat hij zich zelf zo opsteld!
    Heel veel Hoofdpersonen kunnen niet zo goed voor zich zelf opkomen.
    We streven samen toch naar een aansluitende zorg op maar voor ieder mens.
    Ze zijn er maar de hulpverleners die zich zelf kunnen zijn.
    Maar de gesettelde orde is nog niet zo ver, dmv “De Nieuwe GGZ” staan we wel op een kantelpunt

    Met vriendelijke groet,
    Rob van Kol

  3. het is inderdaad een kunst om je hulpverlener zo te bevragen en te informeren, maar nog veel te bewegen eer het ook mogelijk te maken dat er ook gewisseld kan worden als het niet werkt! Tijd blijft een issu. Dat mensen tijd nodig hebben om op elkaar af te stemmen, om het begin van het draadje te vinden, om uit te proberen wat er werkt, en met wie het werkt Vind je dat niet meteen is het vaak de patient die ‘moeilijk’ wordt bevonden. Of nog beter: zijn problematiek wordt te moeilijk bevonden en zijn diagnose met prognose raakt in het straatje van self fulfilling prophecy of bevestiging van wat al veel te lang verkeerd wordt aangenomen over veel psychiatrische diagnoses (oa het symptoom van ontbreken van ziekte-inzicht!) en dus geen kans krijgt zich anders te gaan bewijzen. Maar we gaan dapper door en mogelijk doe ik daarbij nog wel eens beroep op jou!!!

  4. Hoi Tom, ik heb de ervaring dat veel mensen(waaronder ikzelf) in het verleden hun DSM-classificatie te horen hebben gekregen als onomstotelijke feiten zonder relativering en zo ook hun behandeladvies ( u heeft….en u zult….)Ik vind dat geen objectiverende benadering, eerder een onzorgvuldige, onvolledige en betweterige benadering. Het was de cultuur en men deed elkaar na.
    De cultuur verandert wel, mooi ook hoe je je eigen ontwikkeling hierin schetst en hoe je bent opgeschoven richting aansluiting. Het vraagt een portie assertiviteit maar ook kennis om je hulpverlener te gaan bevragen om te kunnen inschatten of de match goede kans van slagen heeft. Extra moeilijk als je bijvoorbeeld angstig bent of depressief maar wel belangrijk. Je blog zet mij aan het denken hoe dat beter kan als nu in de dagelijkse praktijk. Want ik denk dat mensen op dit moment nog niet zo veel te kiezen hebben, en de informatie wat er dan te kiezen valt beperkt is. Zeker als het gaat over de zaken die jij hier noemt. Iets om verder mee te gaan. Dank weer voor je punt!

  5. Helaas, de meeste psychiatrische patiënten kunnen helemaal geen gebruik maken van een vrijeartsenkeuze. De hierboven geschetste optie blijft een fata morgana voor hen.

    Deze website moedigt mensen aan om over psychische problemen te spreken in termen van zelfredzaamheid, herstelproces, ervaringsdeskundigheid, persoonlijke uitdagingen en kansen. Dat klinkt prachtig, maar levert het de betrokkenen wezenlijk iets op?

    In feite worden sociaal-psychiatrische problemen en structurele tekortkomingen binnen de geestelijke gezondheidszorg en (juridische) conflicten met ggz-instellingen hier gebagatelliseerd en in een mooi doktersjasje verpakt. Patiënten worden ingekapseld in het psychiatrisch-farmacologisch systeem, de angels worden systematisch uit hun klachten getrokken en ze worden min of meer gedwongen tot het keurslijf van een dubieus vakjargon. Daarmee worden de echte critici en activisten monddood gemaakt. Ik mis de bijdragen van filosoof Wouter Kusters bijvoorbeeld ontzettend.

    Op deze wijze worden de problemen binnen de hedendaagse psychiatrie en de mensen die deze agenderen toch niet serieus genomen, of wel? Geen woorden, maar daden!

    1. Ik ben het hier van harte mee eens.
      De vermeende patiënt wordt voorgehouden dat hij een keuze zou hebben, maar die keuzemogelijkheid bestaat helemaal niet. Er bestaat geen alternatief voor de reguliere ggz, en dikwijls krijgt de vermeende patiënt een hulpverlener toegewezen.

      Iedere burger kan slachtoffer worden van de trits fascistisch neoliberalisme, psychiatrie en farmaceutische industrie. Deze website reduceert ernstige structurele maatschappelijke problemen tot individuele kwesties. Als de vermeende patiënt zich maar schikt naar het systeem, alles vergeeft en vergeet wat hem is aangedaan, braaf een crisiskaart opstelt, dan zou alles vanzelf beter worden.

      Nee, het is de plicht van iedere burger om actief te protesteren tegen hetgeen er momenteel gaande is binnen de Nederlandse psychiatrische klinieken en de Nederlandse wetgeving rond verplichte geestelijke gezondheidszorg. Geen laffe compromissen, misleidende websites, valse beloftes of steekpenningen, maar een duidelijke stellingname en sociale actie!
      De huidige psychiatrie wordt steeds repressiever, destructiever, schraler, meer drogerend, meer cijfermatig, meer bedrijfsmatig, corrupter en inhaliger.

      Wenn ihr NICHT wollt, ist es kein Alptraum!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *