Main content

Timo van Kempen is geestelijk begeleider en beantwoordt in het PsychoseNet eSpreekuur vragen over zingeving en spiritualiteit. In deze blog deelt hij een overdenking over de plek van zingeving binnen de GGZ. Wat vind jij? Je reactie is welkom!

Bij PsychoseNet en het eSpreekuur vinden we het enorm belangrijk dat er in GGZ aandacht is voor zingeving en spiritualiteit. Eerder dit jaar spraken we tijdens een teambijeenkomst van medewerk(st)ers aan ons eSpreekuur af dat ik over het onderwerp zou gaan schrijven op PsychoseNet. Omdat zingeving zo belangrijk is voor veel cliënten in de GGZ maar ook omdat ik in de praktijk heb gemerkt dit zeker ook voor hulpverleners het geval is.

Ik heb er rustig de tijd voor genomen.

Bij zingeving gaat het vaak om, wat wel wordt genoemd, de trage vragen waarmee we te maken krijgen in ons leven

Traag in de zin dat zingevingsvragen zich over het algemeen niet lenen voor snelle en pasklare antwoorden. Het vraagt vaak tijd en geduld omdat antwoorden vaak ontstaan door eerst verschillende kanten uit op onderzoek te gaan.

Soms ook is het bijstellen van de vraag belangrijker dan het vinden of krijgen van een definitief antwoord. Ik heb geleerd dat vragen over bijzondere ervaringen, zingeving, spiritualiteit en religie mensen kan uitnodigen om zich te bewegen in een ander taalveld dan gangbaar is in de psychologie en psychiatrie.

Culturen en samenlevingen kennen ‘grote verhalen’ die van oudsher werden gebruikt om vragen te beantwoorden over de zin van het bestaan, over het waarom en waartoe van ons leven. In onze cultuur was dat ‘grote verhaal’ veelal de visie van het christendom en de kerk.

De grote verhalen voor zingeving behoren echter grotendeels tot het verleden

De rol van de kerk is sterk afgenomen in het dagelijks leven. Weinig mensen zitten nog te wachten op een geestelijke die je precies komt uitleggen hoe het zit met ons bestaan op aarde en wat je wel en niet mag geloven en ervaren.

Vorige week mocht ik een bijeenkomst over zingeving in de GGZ verzorgen. Ik ben lid van de werkgroep die bezig is een richtlijn te ontwerpen voor Zingeving, Spiritualiteit en Psychiatrie. Platform Mind had deze werkgroep gevraagd een bijdrage te leveren aan een van haar perspectiefsessies die deze zomer worden gehouden.

Het werd een ontzettend interessant gesprek. Ik gebruikte het werk van Viktor Frankl als richtingaanwijzer bij het onderwerp zingeving. Frankl was een psychiater die in de vorige eeuw veel heeft geschreven over het belang van zingeving, spiritualiteit en religie in de GGZ.

Veel deelnemers aan het gesprek waren ervaringsdeskundigen. Het was geen verassing dat niemand twijfelde aan de enorme rol die zingeving kan spelen bij ziekte en herstel.

Er ontstonden interessante vragen

Bijvoorbeeld of zingeving in de GGZ een specialisme is waarvoor je geestelijk verzorgers nodig hebt. En of je er een aparte richtlijn voor moet willen ontwikkelen.

Ik zie voors en tegens. Zeker wat betreft de vraag of er specialisten op het gebied van zingeving moeten zijn verbonden in de GGZ. Je zou immers kunnen verwachten en hopen dat iedere hulpverlener hier oog voor heeft. Dat een cliënt bij veel meer mensen dan alleen de geestelijk verzorger een luisterend oor kan vinden voor zingevingsvragen. En dat zingeving een geïntegreerd onderdeel is van diagnostiek en behandelplannen in de zorg.

Tegelijk, dat merk ik ook in mijn opleiding tot geestelijk verzorger, heeft deze beroepsgroep toch een eigen perspectief op levensvragen en zijn ‘specialisten’ in zingeving geschoold en gevormd om trage vragen te verstaan en tot bloei te kunnen laten komen.

Nu vraag ik me af hoe hulpverleners en cliënten hier tegenaan kijken

Moet zingeving in de GGZ een apart onderwerp zijn met haar eigen professionals?

Wat is er nodig om zingeving in de GGZ een volwaardige plaats te geven?

Reacties zijn welkom onderaan deze blog, of door mij een bericht te sturen via het eSpreekuur. Ik zal ze graag verwerken in volgende blogs over het onderwerp zingeving en spiritualiteit in de GGZ.


Timo van Kempen werkt ruim 30 jaar in de GGZ  als verpleegkundige, sociotherapeut en running therapeut. Hij is tevens opgeleid voor begeleiding op het gebied van levensbeschouwing, zingeving en spiritualiteit.  Heb je een vraag over deze thema’s? Stel hem aan Timo via het eSpreekuur!

  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Ik ben aan en af al 35 jaar bekend met het ggz. De primaire reden dat ik steeds weer afhaak is juist omdat zingeving geen plek heeft in het reguliere aanbod. De laatste ‘behandeling’ is van 3 jaar geleden en ik ben daar met een conflict vertrokken omdat het feit dat ik geen zingeving ervaar en het leven als zinloos en nutteloos ervaar werd afgedaan als “filosofisch” en “dat ik geen hulp accepteer” en “het gesprek steeds overneem”. Steeds als ik aangaf dat ik niet gemotiveerd ben om de hulp die mij wordt geboden aan te gaan (omdat ik het al meerdere keren eerder heb doorlopen zonder resultaat en omdat ik het nut en de zin ervan niet begrijp), dan werd dat veroordeeld.
    Het bestaande aanbod gaat er van uit dat alle patiënten per definitie gemotiveerd zijn en zingeving kunnen vinden zonder dat de psycholoog of psychiater daar moeite voor hoeft te doen. Mijn ervaring si vooral dat zij het onderwerp uit de weg gaan omdat het niet in het protocol past en te dicht bij hun eigen gevoel komt.
    Het standaard aanbod functioneert vanuit een systeemwereld terwijl ik vanuit mijn leefwereld hulp zoek. Er is in mijn beleving te weinig aandacht voor de realiteit en men leunt te veel op de protocollen. Zingevingsvragen horen een essentieel onderdeel te zijn van het standaard aanbod.

  2. Ik vind zingeving persoonlijk de belangrijkste reden om te (willen) herstellen. Het gebrek eraan en het gebrek aan perspectief zorgde er zelfs voor dat ik periode ervoer dat ik niet meer wilde leven.

    Aandacht voor het belang hiervan lijkt me even essentieel als bv goede afstelling van medicatie voor het herstel.

  3. “Moet zingeving in de GGZ een apart onderwerp zijn met haar eigen professionals?”

    “Wat is er nodig om zingeving in de GGZ een volwaardige plaats te geven?”

    Ik raad mensen aan (die engels (met dialect) verstaan) om naar deze video te luisteren, het lijkt me vanzelfsprekend dat het fundementeel is en niet een “apart onderwerp”:

    https://www.youtube.com/watch?v=Wjco2wvOTLo

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *