Fotocredits: Lisa Tiersma
Lisa Tiersma volgt twee masterstudies: Music Design aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) en Medical Humanities aan de Universiteit Utrecht (UU). Ze brengt graag haar ervaringskennis in tijdens deze studies, al gaat dat niet altijd zonder uitdagingen. Met haar ambitie en creativiteit zoekt ze voortdurend naar balans tussen deze twee verschillende werelden, uiteindelijk komt dit samen in een nummer dat door Lisa zelf is geschreven.
In 2024 studeerde ik af aan een bacheloropleiding van de HKU met een project over songwriting en traumaverwerking. Daarna was ik toe aan een nieuwe uitdaging. Bij het lectoraat Grensverleggende Artistieke Praktijken werd ik gewezen op de interdisciplinaire master Medical Humanities aan de UU. Hoewel ik niet voldeed aan de toelatingseisen, schreef ik een overtuigende motivatiebrief waarin ik vertelde dat ik als creatieve ervaringsdeskundige een bijdrage wilde leveren aan het verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg. Ook schreef ik me in voor de master Music Design. Tot mijn blijdschap werd ik bij beide opleidingen voorwaardelijk aangenomen.
Systeemlogica
Toen ik een keuze wilde maken, kwam ik erachter dat het Nederlandse systeem raar in elkaar zit. Als ik zou kiezen voor de eenjarige master aan de UU, had ik geen recht meer op studietoeslag. Een HBO-bachelor duurt namelijk vier jaar en in die tijd had ik in theorie ook een universitaire bachelor én eenjarige master kunnen doen. Als ik echter voor de tweejarige HKU-master zou kiezen, had ik nog twee jaar recht op een basisbeurs en studentenov. Aangezien het gratis is om een tweede studie te doen, besloot ik om me voor beide masters in te schrijven. De master aan de universiteit kon ik als deeltijdstudent over twee jaar uitspreiden. Naast de financiële beweegredenen, had ik voor mijn gevoel ook nog iets goed te maken. Door verschillende opnames had ik acht jaar over de middelbare gedaan waarna ik twee jaar op rij werd afgewezen voor een muzikale vervolgopleiding. Ik wilde die tijd graag inhalen.
Twee verschillende werelden
Het gevolg van mijn ambitieuze keuze was dat ik voor mijn gevoel in twee verschillende werelden kwam te leven. Overdag volgde ik colleges en ’s avonds stond ik vaak op het podium. Op de HKU en in therapie had ik geleerd om persoonlijke ervaringen in te brengen, maar op de universiteit kreeg ik te horen dat je voldoende afstand tot een onderwerp moest hebben. Hoe kon ik dan mijn ervaringskennis inzetten? Ook moest ik wennen aan de vele ongeschreven regeltjes in de academische wereld. Zo kreeg ik in mijn feedback op de universiteit aanvankelijk vaak terug dat ik me niet aan de opdracht had gehouden, terwijl ik op de HKU juist geprezen werd voor het feit dat ik letterlijk en figuurlijk buiten de kaders dacht.
Fragmentatie
Dat jaar voelde het soms alsof ik mezelf moest opsplitsen. Om met die gevoelens van fragmentatie om te gaan, begon ik aan een nieuwe compositie die uit heel veel verschillende fragmenten bestond. Ik nam me voor om al die verschillende ideeën te verwerken tot een logisch geheel, ondanks dat er sterke contrasten klonken:
- Toonhoogte: tijdens het eerste onheilspellende thema speel ik de laagste noot op de piano. Het stuk eindigt daarentegen hoopvol met de allerhoogste noot op de piano;
- Dynamiek: ik speel afwisselend heel hard (ff) en heel zacht (pp);
- Tempo: het stuk begint met de aanduiding ‘allegro agitato’ dat een snel tempo combineert met een onrustig karakter. Al na acht maten vindt er een enorme vertraging (molto ritenuto) plaats;
- Toonsoort: de compositie begint in A mineur, maar moduleert naar A majeur en C majeur. Een mineur toonsoort wordt geassocieerd met verdriet en een majeur toonsoort klinkt over het algemeen blij;
- Panning: voor de opnames zijn er vier microfoons gebruikt die afwisselend meer links of rechts klinken. Je hoort dit vooral als je de opname met een koptelefoon of oortjes luistert.
Verbinding
Voor het analyseren van mijn compositie, heb ik gebruik gemaakt van de 4E-benadering van cognitie. Volgens deze wetenschappelijke benadering vindt cognitie niet uitsluitend in je hoofd plaats, maar is ons menselijk denkvermogen belichaamd en ingebed in een context waarmee we interactie hebben. Als ik Om dit heen speel, is dat een belichaamde ervaring waarbij ik verschillende lichaamsdelen gebruik. Met mijn voet gebruik ik het pedaal, met mijn vingers bespeel ik de pianotoetsen en mijn hersenen sturen dit proces aan op basis van de zintuiglijke prikkeltjes die binnenkomen. De compositie heb ik geschreven in 2025, maar als je goed luistert, kun je een referentie naar het wiegelied van Brahms vinden waar ik als kind veel naar heb geluisterd. Met de term ‘extended technique’ wordt in de muziek bedoeld dat een instrument op een onconventionele of ‘onjuiste’ manier bespeeld wordt, om zo nieuwe, ongebruikelijke geluiden te creëren. Op de snaren van de vleugel lagen tijdens de opname voorwerpen waardoor de piano qua klank meer als een snaarinstrument dan als een toetsinstrument klinkt. Tot slot heeft mijn omgeving me geïnspireerd om dit stuk te schrijven. Zonder het volgen van beide masters was ik hier nooit opgekomen!
Om dit heen – Lisa Tiersma
Lisa Tiersma volgt de masters Music Design aan de Hogeschool Kunsten Utrecht (HKU) en Medical Humanities aan de Universiteit Utrecht (UU). Daarnaast werkt ze één dag per week als pianolerares. Ze ziet haar ervaringskennis als bron van inspiratie voor de muziek die ze componeert.
Meer lezen over Ervaringskennis en/of Ervaringsdeskundigheid?
- Luister hier Lisa Tiersma haar nummer!
- Pleidooi voor het toepassen van ervaringskennis
- Alles over Ervaringsdeskundigheid – Info van PsychoseNet
- De taal van ervaringsdeskundigen
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ontvang jij de PsychoseNet nieuwsbrief al?
Meld je aan en ontvang iedere week de nieuwe blogs en interessante items in je inbox.
Geef een reactie