Fotocredits: Pixabay; kitosonita
Dwang en depressie kunnen een enorme invloed hebben op je leven. Sandor leeft hier al ruim twintig jaar mee en probeerde in die tijd verschillende behandelingen en medicijnen. Niet alles werkte, maar onderweg deed hij veel waardevolle inzichten op. In de volgende blog deelt hij negen lessen na twintig jaar dwang.
Ik kamp al sinds de middelbare school met dwang- en depressieve klachten. Het begon klein. Ik controleerde obsessief mijn achterhoofd uit angst voor een tumor, en ik checkte steeds opnieuw of mijn wekker wel goed stond. Daarna werd het groter: smetvrees, mijn handen wassen tot ze vervelden, en eindeloos gebeurtenissen herhalen en analyseren in mijn hoofd. Het was slopend.
De dingen die ik heb geleerd
Inmiddels ben ik twintig jaar verder en heb ik veel geleerd. Ik volgde verschillende vormen van therapie en probeerde meer dan tien soorten medicatie: SSRI’s, SNRI’s, een TCA, antipsychotica, methylfenidaat en een MAO-remmer. Als laatste stap deed ik een RTMS-behandeling, oftewel transcraniële magnetische stimulatie. Dit zijn de negen dingen waar ik het meeste van heb geleerd.
1. Deel je klachten met iemand die je vertrouwt
Toen mijn eerste dwangklachten kwamen, voelde het alsof ik er helemaal alleen voor stond. Zelfs bij de huisarts vond ik niet de steun of de diagnose die ik nodig had, simpelweg omdat er toen nog te weinig bekend was over dwang. Ik liet bijvoorbeeld steeds opnieuw mijn bloed prikken, zonder dat de arts doorhad dat daar iets dwangmatigs in zat. Gelukkig weten we tegenwoordig meer over dwang en is het makkelijker om er open over te zijn. Zelf heb ik veel te lang gewacht voordat ik hulp zocht. Neem je klachten serieus en zoek hulp zodra je iets herkent. Dat hoeft niet meteen een hulpverlener te zijn. Begin bij iemand die je vertrouwt.
2. Wanneer is iets dwangmatig?
Dwanggedachten en dwanghandelingen herken je vaak aan een gevoel van moeten. Je doet iets niet omdat je het wilt, maar om angst of spanning kwijt te raken. Een paar dingen die ik bij mezelf herken: de gedachten en handelingen blijven terugkomen en dringen zich steeds opnieuw op. Er zit spanning onder, je voelt je onrustig, en de handeling uitvoeren lijkt de enige manier om die spanning te laten zakken. Diep van binnen weet je meestal dat het onnodig is, maar je kunt het toch niet laten. En soms zoek je bevestiging dat je het goed hebt gedaan, bijvoorbeeld door fysiek van plek te veranderen zodat je beter onthoudt waar je was.
In mijn dagelijks leven ziet dat er zo uit: ik controleer keer op keer of de cv-ketel niet lekt, ik bereid gesprekken eindeloos voor en speel ze af in mijn hoofd, ik was te vaak mijn handen, en ik blijf zinnen dwangmatig herlezen.
3. Hoe ga je ermee om?
Er zijn verschillende therapieën die helpen. De bekendste is exposure, een vorm van cognitieve gedragstherapie. Daarbij zoek je bewust de situaties op die de meeste angst oproepen. Om te wennen begin je het beste met de minst lastige oefeningen. Ken je de methode eenmaal, dan is het belangrijk dat je eerlijk blijft tegen jezelf. Veel mensen boeken juist vooruitgang bij oefeningen die wat spanning geven. Merk je dat een oefening je niets meer doet of te makkelijk wordt, ga dan naar een moeilijkere. Bespreek dat met je therapeut.
4. Verdiep je in de behandelmogelijkheden
Voordat je een behandeling kiest, lees je je goed in en ontdek je welke vormen er zijn. Geef eerlijk aan wat je wel en niet wilt. En onthoud: je hoeft het niet altijd met je arts eens te zijn. Mij werd ooit een therapie aangeraden waar ik het niet mee eens was, omdat ik al iets soortgelijks had gedaan dat me niet had geholpen. Ik koos toen voor een andere behandeling die mij beter leek.
5. Wel of geen antidepressiva?
Zelf zou ik medicatie niet meteen als eerste stap nemen. Voor veel mensen is therapie een logische eerste behandeling, maar wat past, verschilt per persoon. Voor mij was het een ingrijpende beslissing, want het is geen middel dat je even een paar weken slikt. Vaak wordt aangeraden om eerst met therapie te beginnen, bijvoorbeeld gesprekken met een psycholoog, omdat die de onderliggende oorzaken aanpakt en geen bijwerkingen geeft.
Besluit je toch medicatie te gebruiken, houd dan een paar dingen in gedachten. Antidepressiva kunnen allerlei bijwerkingen geven, en het afbouwen kan later lastig zijn. Het duurt vaak vier tot zes weken voordat je de werking merkt, dus heb geduld. En niet elk middel werkt voor iedereen. Het kan zijn dat het ene niet aanslaat en je naar een ander moet overstappen.
6. Overstappen op een ander antidepressivum
Werkt een middel niet goed of geeft het te veel bijwerkingen, dan kun je in overleg met je arts overstappen. Ik vond het zelf prettig om het oude medicijn eerst rustig af te bouwen voordat ik aan een nieuw begon. Door een pauze in te lassen kreeg mijn lichaam de tijd om te herstellen en kon het oude middel helemaal uit mijn systeem.
Sommige artsen raden juist aan om meteen na het stoppen met een nieuw middel te beginnen. Het nadeel daarvan is dat je bij nieuwe bijwerkingen lastig kunt achterhalen welk medicijn ze veroorzaakt, het oude of het nieuwe. Dat heb ik zelf gemerkt toen ik last kreeg van jeuk. Sinds die tijd las ik een herstelperiode in. Overleg wel altijd met je arts wat in jouw situatie de veiligste manier van overstappen is, want zo’n pauze is niet voor iedereen geschikt.
7. Stoppen met antidepressiva
Gebruik je al een tijd antidepressiva, bouw ze dan altijd langzaam af. Overleg dat eerst met je huisarts of psychiater. Zijn de standaard stappen te groot voor je, dan kun je taperingstrips gebruiken om de ontwenningsverschijnselen te beperken. Houd er wel rekening mee dat je die meestal zelf moet betalen. Ik heb bijna al mijn medicijnen te snel afgebouwd. Pas achteraf kwam ik erachter dat het ook langzamer en behapbaarder had gekund, met taperingstrips.
8. Maak geen keuzes vanuit wanhoop
Dwang is zwaar en pijnlijk. Er zijn momenten waarop je het echt niet meer ziet zitten. Juist dan is het risico groot dat je verkeerde keuzes maakt. Ik heb bijna alles geprobeerd. Na een lange zoektocht waarin niets leek te helpen, voelde ik me zo hopeloos dat ik me opgaf voor een RTMS-behandeling, terwijl ik dat eigenlijk nooit had gewild. Voor mij pakte het niet goed uit. Achteraf denk ik dat mijn wanhoop een grote rol speelde bij die keuze. En voor mij was dat geen goede basis om zo’n beslissing te nemen.
9. Praktische tips
Tot slot een paar dingen die mij in het dagelijks leven helpen:
Ken je kwetsbare momenten: Als ik moe ben, neemt mijn weerbaarheid af en wordt de drang om toe te geven groter. Ik heb veel dwang rond mijn mondhygiëne, zoals flossen en tandenpoetsen, dus dat doe ik tegenwoordig meteen na het eten. Vlak voor het slapen ben ik vermoeider en is de dwang sterker.
Let op stress: Stress maakt mijn dwang erger. Het helpt me om er bewust mee om te gaan en genoeg rustmomenten in te bouwen, want dan is de dwang minder aanwezig.
Werk met helpende gedachten: Dwang wil dat je honderd procent zekerheid hebt. Helpende gedachten maken de angst kleiner. Deze drie zeg ik vaak tegen mezelf:
- Als ik nu niet toegeef en het uitstel, wordt de angst vanzelf minder.
- Twijfel is dwang.
- Ik kan niet meer doen dan ik al gedaan heb.
Meer lezen over Dwang- of depressieve klachten?
- Voor de zekerheid — Martin N. Seif, Sally M. Winston
- Bestaan er dwanggedachten met psychotische inhoud? – Info van PsychoseNet
- Zelfzorg voor herstel – Weer leren LEVEN
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie