Fotocredits: Pixabay; paulsteuber
Psychotische ervaringen beïnvloeden het dagelijks leven op manieren die niet altijd goed zichtbaar zijn in standaard vragenlijsten. Matej Djordjevic onderzocht dit door deelnemers gedurende acht dagen meerdere keren per dag te laten rapporteren hoe zij hun dagelijkse symptomen, gevoelens en bijbehoorende activiteiten ervaarden. Zo kon hij direct kijken naar verbanden tussen hun psychotische ervaringen en sociaal functioneren.
Bram-Sieben schrijft de volgende tekst gebaseerd op een onderzoeksartikel van Matej Djordjevic.
Waarom dit onderzoek?
De literatuur is niet helemaal duidelijk over de relatie tussen psychotische klachten en sociaal functioneren. Voor de negatieve symptomen (depressie, angst) is dit verband wel duidelijk, maar voor de positieve symptomen (hallucinaties, wanen) is dat minder duidelijk. Dat kan deels komen doordat deze onderzoeken vaak gebruikmaken van vragenlijsten die terugblikken op een specifieke achterliggende periode. Daarin schuilt het gevaar dat iemand zich die periode niet meer helemaal goed kan herinneren. Om dit te ondervangen wilde Matej dit op een andere manier onderzoeken, namelijk door het gebruik van EMA. EMA (Ecological Momentary Assessment) is een app op je telefoon waarmee je gedurende acht opeenvolgende dagen dagelijks tien keer een vragenlijst invult. Door EMA is het mogelijk om naar ervaren gevoelens en symptomen te kijken tijdens de bijbehorende situaties in plaats van achteraf.
Inhoud van het onderzoek
Via EMA werden vragen gesteld over psychotische klachten, motivatie/drive, negatieve gevoelens, soort activiteit en de waardering daarvan, sociale omgeving en ook de waardering daarvan. Deze methode werd vergeleken met meer gangbare vragenlijsten, zoals de PANSS, die psychotische klachten scoort, en de WHODAS 2.0, een maat voor (sociaal) functioneren. Deze werden bij de start van het HAMLETT-onderzoek afgenomen, na remissie van de eerste psychoseklachten. De gemiddelde PANSS-score van de deelnemers aan het onderzoek was relatief laag, vooral voor de positieve symptomen. Dit maakte het vinden van een verband met verschil in score wat lastiger. De gemiddelde WHODAS 2.0-score was ongeveer 52. Dat geeft aan dat de groep meer moeite heeft met sociaal functioneren dan 95% van de gehele bevolking.
Resultaten
Een hogere algemene PANSS-score gaf een lagere WHODAS 2.0-score, dat wil zeggen dat een hogere mate van symptomen zoals angst, desoriëntatie, wanen of depressie in verband werd gebracht met een lager sociaal functioneren. Ditzelfde verband werd niet gevonden wanneer de negatieve of positieve symptomen van de PANSS apart werden bekeken. Dit resultaat kwam niet helemaal overeen met de literatuur, waarbij in ieder geval negatieve symptomen een negatief effect op sociaal functioneren laten zien.
Volgens de EMA-metingen hadden psychotische ervaringen een lichte negatieve relatie met de waardering van dagelijkse activiteiten. Dit gold zowel wanneer alle activiteiten samen werden uitgevoerd als wanneer elke activiteit afzonderlijk werd uitgevoerd. Bij de meeste activiteiten leidde meer klachten tot een lagere waardering, behalve bij werkactiviteiten, waar dit verband niet werd gevonden. Waarom dit zo is, vraagt verder onderzoek.
De hoogste motivatie- en drive-scores werden gemeten wanneer deelnemers in gezelschap waren. Het is echter niet duidelijk of zij zelf gezelschap opzochten of dat het gezelschap hen juist motiveerde. Daarnaast was er een verband tussen psychotische klachten, vooral negatieve symptomen, en een lagere waardering van gezelschap. Wanneer deze deelnemers alleen waren, gaven ze juist aan meer behoefte te hebben aan gezelschap.
Conclusie
In tegenstelling tot het meten van psychotische symptomen met de PANSS en (sociaal) functioneren met de WHODAS 2.0, vond EMA wel verbanden tussen psychotische symptomen en bepaalde terreinen van sociaal functioneren. Voor zowel positieve als negatieve symptomen werden met EMA verbanden gevonden. EMA is een instrument met veel opeenvolgende, nauwkeurige metingen en vormt een sterke toevoeging bij het meten van ervaren klachten in relatie tot sociaal functioneren.
De onderzoeker
Matej is bezig met de laatste maanden van zijn promotieonderzoek. Hij is sinds september 2025 gastonderzoeker aan het King’s College in Londen. Hier werkt hij met grote datasets om te onderzoeken wat de rol is van sociale risicofactoren voor psychoses in verschillende landen. Uiteindelijk zal zijn proefschrift van zijn promotie gaan over de rol van verschillende psychosociale factoren bij vroege psychoses. Hij geniet verder van de drukte en lekkere eettentjes in Londen. Na zijn promotie zal hij aan de slag gaan als arts in het ziekenhuis.
Meer lezen van Bram-Sieben?
Meer lezen over Psychotische ervaringen en (sociaal) functioneren?
- Uitstekend functioneren én psychotisch zijn – Info van PsychoseNet
- Overlevingsinstincten in samenleving én in psychose
- Cognitieve problemen bij psychose – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie