Main content

In mijn eerste blog voor deze website schreef ik over de honderden mensen met verhoogde psychosegevoeligheid die we hebben gesproken de afgelopen jaren. Gesprekken samen met hun familie en naasten. We leerden van ze dat verhoogde psychosegevoeligheid geen doodlopende weg hoeft te zijn. We leerden nog veel meer.

Iedere gezamenlijke zoektocht naar herstel is als een reis

De precieze bestemming is helemaal niet zo duidelijk. De richting vaak wel: meestal iets met Herstel of Beter. Hoe de weg daarnaartoe loopt, wordt gaandeweg pas duidelijk. Soms gaan we samen verkeerd en moeten we weer terug. Zo’n tocht is dus niet makkelijk. Soms loodzwaar en levensgevaarlijk. En ja, er schuilt vaak ook iets avontuurlijks in. Wat ons ging opvallen is dat we onderweg dikwijls langs dezelfde plekken kwamen. Eén ervan is een bergketen die Vertrouwen heet.

Vertrouwen. Volgens Van Dale betekent het: ‘het geloof in iemands goede trouw en eerlijkheid’. Daar gaat het dus om.

We merken dat veel mensen na een psychose kampen met beschadigd zelfvertrouwen

Dat is goed te begrijpen. Een uitleg van psychose waarin veel mensen die we spreken zich herkennen is: het gedeeltelijk verliezen van het contact met de realiteit. Als dat zo is en je kan óók niet al je waarnemingen meer vertrouwen (soms zijn het hallucinaties) of je gedachten vliegen uit de bocht (wanen), dan moet het bijna wel aan je zelfbeeld gaan knagen. En aan het vertrouwen in jezelf.

Een bekend gezegde over vertrouwen luidt: het komt te voet en gaat te paard. Met andere woorden: doe één ding dat een ander eng vindt en het vertrouwen bij die ander is weg. Het vertrouwen terugwinnen duurt veel langer. Je moet dan een hele periode laten zien dat je weer te vertrouwen bent.

Het vertrouwen van familie of naasten heeft dus vaak ook deuken opgelopen. Als je ernaar vraagt, zeggen zij: ja, het gaat nu wel weer beter, maar hoe weet ik nou of hij binnenkort niet wéér in die psychose schiet?

Maar er is hoop. Praten is paramount. Delen helpt

Praat tijdens je herstel over wat je dacht en meemaakte in je psychose. Veel mensen schamen zich daarvoor. Wij merken in ons team, in gesprek met mensen en hun naasten: daar moet je doorheen. Even doorbijten. Soms moet je dokter of verpleegkundige helpen om dat gesprek tussen patiënt en omgeving op gang te brengen. Wat je ervoor terugkrijgt is dat de mensen die voor jou belangrijk zijn veel beter gaan snappen waarom je in je psychose dacht wat je dacht en deed wat je deed.

En als ze het beter gaan begrijpen, worden ze er minder bang voor. En kan het vertrouwen weer groeien.


Alexander Thissen is psychiater en werkt in een kliniek van GGZinGeest in Haarlem.

photo credit: Rex Fiducia via photopin (license)
  • Deel deze pagina:

Reacties:

  1. Hey Alexander,
    Vaak genoeg zien mensen na een psychose de dunne scheidslijn met fase 1: Vroege fase, klachten die je niet meteen kunt thuisbrengen. Staat of valt met (zelf)monitoring. Zoals de CEO van Facebook zei: ‘We hebben de verantwoordelijkheid uw informatie te beschermen. Als we dat niet kunnen, verdienen we het vertrouwen niet.’ Zo werkt het natuurlijk ook richting jezelf als de kwetsbaarheid onverwacht een ‘informatielek’ met zich meebrengt. Dan gaan ook alle interne, ‘forensische raderen’ eerst draaien. Hoe kijk je daar tegenaan?

  2. Ha Alexander,
    Ja, de punten die je aanhaalt in je blog zijn precies die zaken waardoor mijn vertrouwen een deuk opliep na mijn psychose(n). Doordat ik dacht, he klaarblijkelijk heb ik het al die tijd niet goed gezien, en omdat je familieleden flink geschrokken zijn. Maar daarnaast is er bij mij nog meer dat een deuk in mijn vertrouwen veroorzaakt. Zo vind ik het niet fijn om een diagnose/stempel opgeplakt te krijgen, het geeft je toch een stempel van: “Jij bent anders, jij hoort niet bij ons de ”gezonde mensen.” Alhoewel ik een hele aardige en bekwame psychiater heb, had ik dat gevoel vandaag nog toen mijn diagnose aan de orde kwam. Alsof ik er niet helemaal bij hoor…. Verder ook heb ik het idee dat de communicatie soms ”top down” is, ik ben arts en jij bent de patiënt, ik zal jou vertellen wat je mankeert. Daardoor voel je je nog kleiner en miserabeler. Dit komt zijdelings aan de orde in een blog dat Jim en ik geschreven hebben dat als het goed is nog verschijnt. Enfin, herken je dit een beetje?
    Hartelijke groet,
    May-May

  3. Miranda, dank je wel voor het lezen van mijn beleving en je reaktie.
    Inderdaad, het gaat over openheid.
    Zeker hebben wij altijd alles bespreekbaar gemaakt, inderdaad ook mijn kwetsuren.
    Openheid is er altijd geweest, zeker als de medicijnen weer de kans kregen om de psychose af te zwakken. Dat zijn vaak helende uitwisselingen geweest en die koester ik nog steeds. Dat de zorg niet op tijd heeft kunnen/willen ingrijpen, dat is vooral mijn pijnpunt. We zijn 3 maanden verder en door die uitblijvende begeleiding is het inmiddels desastreus afgelopen. Mijn eerste bericht schreef ik vanuit het morele conflict in mij dat steeds sterker werd. Het belang van je lijdende naaste en mijn belang om eigen leven toch steeds weer te blijven oppakken. Het is een spagaat waar helaas geen algemene handreikingen voor zijn. 🙁 En zoals ik hiervoor al schreef: ‘niet alles komt goed’.

  4. luna, dit stuk gaat over openheid. Heb je zelf geprobeerd je kwetsuren duidelijk te maken aan de persoon die je zolang poogde te beschermen? (ik denk dat daar ook een tegenstelling in zit, om dat te durven doen) Verder lijkt het me heel goed dat je voor jezelf hebt gekozen en ik hoop dat je vertrouwen in de (andere) mens weer terugkeert.

  5. Vertrouwen. Groot woord, grote betekenis, helaas ook groots te breken. Ook al snap je prima wat iemand in een psychose meemaakt, omdat je er zelf niet bang voor bent en de kronkels redelijk kunt volgen omdat je de persoon die in psychose verkeerd goed kent en dus ook begrijpt waar haar/zijn angst en verwarring haar/hem naar toe leidt in gedachten/gevoel/beleving (lees..waar de boel een warboel wordt en wat dan psychose genoemd wordt)….. MAAR er gebeuren soms dingen waar jouw integriteit als mede-lijder (familie/geliefde/vriend) zodanig op de proef wordt gesteld/je vertrouwen zo beschadigd raakt, dat je voor jezelf zult moeten kiezen. Dat is een uitermate pijnlijk proces waar maar weinig aandacht aan wordt besteed binnen die psychiatrische instellingen die de mens-in-psychose in behandeling nemen en de naasten maar laten zwemmen in hun beschadigde vertrouwen, hun pijn van oa de meegemaakte agressie, verbaal/lichamelijk en die geacht worden met ‘gezond’ verstand hun dagelijks leven wel gewoon te kunnen blijven voortzetten. Na tig jaren was bij mij de koek op. Ik heb mezelf liefdevol opgenomen in de beslotenheid van mijn eigen leven, mijn eigen veilige plek (mijn huis, mijn woonomgeving, mijn privacy) en heb de relatie met de persoon in psychose compleet verbroken. Voorheen alle zorg op mij genomen daar de huisarts/ poh/ggz maar wat ‘aanrommelde'(zoals ze het zelf durven te noemen, omdat ze ook niet meer weten hoe hun tijd betekenisvol in te richten) en ik mij aan mijn lot overgelaten voelde met een geliefde die ik steeds verder zag wegzakken in de psychose. Mijn vertrouwen is, ben ik bang voor, voor altijd beschadigd. In de persoon die de schade veroorzaakte door zijn psycose als ook in de GGZ en de zogenaamde deskundigen die er allemaal wel iets over te zeggen hebben maar geen concrete stappen/maatregelen nemen. Dat vertrouwen dat ik ooit in mensen had, komt nooit meer terug. Zo oud en wijs ben ik inmiddels wel geworden. Daar heb je gewoon mee te leren leven..en ondertussen je blijven warmen aan mensen die bekend zijn met het voorgoed beschadigd raken. Een invalide met 2 lamme benen ga je ook niet met veel geneuzel zonder rolstoel of krukken opeens aan een lange wandeling zetten met de woorden: ja alee..het heeft nu lang genoeg geduurd dat handicap..nu gewoon weer lopen…..1 voet voor de ander..hoppa”. Nee, helaas…de mens die na zijn psychose probeert het contact weer op te bouwen zal ook moeten accepteren dat sommige wonden blijvende littekens hebben veroorzaakt..die de persoon (ik in deze) ook niet meer wil camoufleren omdat ik dan zelf weer een rol aanneem die heel weinig over mijn persoon zegt. Wil je jezelf blijven, dan zul je dus ook moeten rouwen om verloren vertrouwen dat nooit meer helemaal zal herstellen. De uitwerking van een falend ggz-beleid die denken dat naasten van elastiek zijn en altijd wel weer in oude situatie terugkunnen. Niet dus. Er ontstaat een nieuwe situatie als de ‘patient’ uit haar/zijn psychose komt en blijft……. en probeert haar/zijn leven weer inhoud te geven. Soms zal dat moeten zonder de zorg/liefde/aandacht die je voorheen onvoorwaardelijk van je geliefden kreeg. Ook dat is het leven. Niet alles komt goed!

  6. Kanttekening: voor degene met de psychose is het (volgens mij en over het algemeen) moeilijker om gevoelens goed uit te spreken, dan voor de omgeving, omdat het voor diegene veel persoonlijker is. Het kan ook omgekeerd: ueberhaupt is dat voor de een moeilijker dan voor de ander. Maw ben ook daarin begripvol naar elkaar. Het proces is er eentje van lange adem. En ik ben helaas nog nooit iemand tegengekomen die niet minstens 1 vriend/familielid is kwijtgeraakt in dat proces (al maakt dat ook onderdeel uit vt leven)

  7. Bedankt Alexander, ik ben het helemaal eens met je stukje. Zoals het voor mij na de psychose belangrijk was om mensen in vertrouwen te nemen, zo was het voor mijn omgeving belangrijk om hun angsten onder ogen te zien en uit te spreken. Bij allebei de processen was hulp bruikbaar geweest. Het is goed om uit elkaar te peuteren wat daarbij mijn (zelfbeeld, wanen) en dijn (angst, overbezorgdheid, afstand scheppen) is. Daar zou de hulpverlening veel meer een rol in kunnen spelen. Ik heb door dit mechanisme lang de neiging gehad om teveel op mijn eigen bordje te leggen (=te vertalen als zelfstigma). Het omgekeerde komt natuurlijk ook voor, dat de omgeving hierin niet begrepen wordt, waardoor het wantrouwen groeit.

  8. Het vertrouwen in de psychiaters en andere medewerkers binnen de psychiatrie is geheel verdwenen. Nee, dat komt nooit meer goed. Er wordt ook niet geprobeerd het vertrouwen van cliënten terug te winnen, want de professionals zijn vooral met zichzelf bezig, het imago van de instelling, hun carrière, hun zakelijke belangen, hun eigen egootjes, het verbloemen van hun medische fouten.
    Geen nood, men kan deze lieden missen als kiespijn.

  9. Ja, dat is het belangrijkste, vertrouwen in jezelf, naasten en de mens in het algemeen terugkrijgen. Maar tevens het moeilijkste, omdat zoveel situaties weer oude onverwerkte emoties en patronen aantriggeren. En laten we wel wezen: de realiteit leert dat echt niet iedereen te vertrouwen is. Wel jammer als enige achterdocht dan het basisgevoel blijft. Dat good cop bad cop spelen wat ik heb gevoeld toen ik onder behandeling was bij sommige hulpverleners heeft mijn angst verergerd. Triggerde dus eerdere levens en jeugdervaringen. Medicatie is dan niet het antwoord, eerst steun en rust, juist als de client ( ikzelf toen) moeilijk handelbaar is. Zonder vertrouwen kan ik me niet openstellen, dan kom ik in de strijdmodus en dat lijkt me niet functioneel voor een behandeling. Werkt dat vaker zo? Op een gegeven moment weet je echt niet meer wat nou wel en niet aan jezelf ligt. Dat schept verwarring. In het gewone dagelijkse leven vind ik de dingen allemaal veel helderder en herkenbaarder ( en dus vertrouwder) dan in de psychiatrie.

  10. dank je wel Alexander,
    Het formeel doorbreken van het taboe over het spreken over de psychotische ervaringen vindt duidelijk in deze tijd plaats, hoeveel mensen ten onder zijn gegaan aan de aanname dat erover praten wederom psychotisch maakt(wat een dodelijk broodje aap blijkt te zijn geweest) stemt soms bitter maar maakt de noodzaak des te urgenter.

  11. Dag Alexander. Sinds kort praat ik als psycholoog soms ook over mijn eigen psychose met clienten en naasten. Ik wil het daarmee makkelijker maken voor clienten om hun ervaringen te delen en over hun schaamte heen te komen. Want delen helpt tegen schaamte en geeft ruimte voor zelfvertrouwen en vertrouwen in elkaar. Zo is dat bij mij ook gegaan.
    Vanmiddag had ik een lang en boeiend gesprek met een ervaringswerker. We kwamen tot de conclusie dat het een mooi toekomstbeeld is, als hulpverleners en ervaringswerkers hierin samen kunnen optrekken. Allebei gewoon open kunnen zijn over je valkuilen en je kracht, om van daaruit herkenning en steun te kunnen geven. Want dan verdwijnt dat wij en zij gedoe, en zijn we gewoon allemaal mensen die soms omvallen en weer herstellen, op vele manieren.
    Hoe zie jij dat?

  12. Dag Alexander, dank voor je mooie blog. Ik ben het helemaal met je eens er over praten helpt. En dat is soms heel moeilijk en een heel proces. Wat ook helpt is dat naasten betrokken worden in het contact met de hulpverlening. En dat die naasten zsm goede, objectieve informatie krijgen over psychose gevoeligheid. Of weten waar ze die kunnen vinden. Daar ontbreekt het helaas nog te vaak aan. Maar als ze jouw blog lezen zitten ze in ieder geval al op een site die daar een belangrijke bijdrage aan levert. Groeten Nanette

  13. Hallo Alexander, ook ik ben nog steeds op reis naar herstel. Ondanks o.a. steeds terug kerende psychoseklachten, behoud ik het vertrouwen op herstel. Wanneer de reis is beëindigd is nog niet duidelijk. Doordat ik al de jaren, dat ik mijn “psychiatrische carrière ” begon, het gesprek met mijn familie en vrienden open en eerlijk hield, heb ik hun vertrouwen in mij weten te behouden en ben ik niemand kwijt geraakt op mijn reis. De uitdrukking is echter: het komt te paard en gaat te voet. Dat is wat ik bij mede cliënten zie, de psychose is er sneller dan het vertrouwen is hersteld.
    Warme groet Nelleke van Rijnsoever.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *