Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Kan clonidine mijn zenuwstelsel kalmeren?

Vraag

Mijn zenuwstelsel staat al drie jaar op code rood. Door de averechts-werkende esketamine is de boel verslechterd.

Kan clonidine mijn zenuwstelsel kalmeren?

Antwoord

Hey Y., dank voor je vraag!

Drie jaar met een zenuwstelsel op code rood, dat is loodzwaar. Wat je beschrijft past bij hyperarousal: de sympathische, alarmerende tak van je zenuwstelsel staat chronisch aan. Bij vroegkinderlijk trauma dat opnieuw getriggerd raakt zie je dat vaak. En dat de esketamine averechts uitpakte – tja, niet alles helpt iedereen.

Over je vraag: ja, clonidine kan dat systeem in principe dempen. Het is een alfa-2-agonist die in de hersenstam de afgifte van noradrenaline afremt, dus de vecht-of-vluchtstand een tandje lager zet. Het wordt off-label ook wel ingezet bij trauma-hyperarousal, nachtmerries en bij ontwenning. Biologisch is het dus niet gek dat je eraan denkt.

Maar – en dat is belangrijk – je staat al op Seroquel en een flinke dosis lorazepam. Daar clonidine bovenop zetten betekent een vierde centraalwerkend, dempend middel op een al ontregeld systeem. Dat is polyfarmacie, en het pakt ’t symptoom aan, niet de motor eronder. Grote kans dat je dan dweilt met de kraan open.

Want die lorazepam zelf verdient een kritische blik. De dosering van 4 mg is fors, en lorazepam werkt kort en je neemt het twee keer per dag. Tussen de doses in, vooral ’s nachts, zakt de spiegel en krijg je onttrekking tussendoor: rebound-onrust die je zenuwstelsel juist op scherp houdt. Bij chronisch gebruik bouw je tolerantie op, de kalmering slijt en de basisspanning kruipt omhoog. Het middel dat moet kalmeren kan de boel dus juist voeden. Voordat je clonidine toevoegt is de echte vraag of heel langzaam afbouwen van de lorazepam je meer rust geeft. Niet abrupt, want dat is bij deze dosering gevaarlijk. Wel voorzichtig en met een arts erbij, bijvoorbeeld door over te stappen op een langwerkende benzo zoals diazepam voor stabielere spiegels, of met taperingstrips voor de kleine stapjes (niet alle verzekeraars vergoeden die). Het Ashton manual is daarvoor een goede gids. En verander niet meer dan een ding tegelijk, niet alles door elkaar.

De duurzame kalmte voor een getraumatiseerd zenuwstelsel komt zelden uit nog een pil. Die zit in ’t lichaam benaderen: somatic experiencing, sensorimotor, TRE, traumasensitieve yoga en ademwerk – dat laatste zet je parasympathische rem direct aan, precies tegenover die overdrive. Plus lifestyle: slaap, ritme, bewegen, daglicht. Je doet dit nu ook in je eentje, zonder behandelaar of ervaringsdeskundige, en voor elke medicatiewijziging heb je echt een arts nodig die meekijkt. Lichaamsgericht werk vind je ook buiten de ggz, dat scheelt de wachtlijst.

Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
  • Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
  • Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
  • Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 15 juli 2026

Gerelateerd

Meer over

clonidine
Medicatie

Lees ook