Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Thijs van Oeffelt werkt als psychiater bij BuurtzorgT. Hij heeft veel mensen gesproken met psychotische ervaringen. Hij volgt zelf nog een opleiding tot cognitief-gedragstherapeut. Hij heeft geen gepolariseerde mening over het wel of niet behandelen van psychotische klachten, of de manier waarop.

Is clozapine inderdaad het ‘eindstation’?

Vraag

Beste Thijs,

Onze zoon krijgt nu het antipsychoticum olanzapine. Eerder heeft hij Haldol en aripiprazol gehad. Van beide kreeg hij vervelende bijwerkingen.

Van Haldol werd hij heel stijf, kon hij nauwelijks bewegen met veel spierpijn. Van aripiprazol kreeg hij erge slapeloosheid; hij deed geen oog dicht, was continu wakker en ook trillerig. Van olanzapine heeft hij continu honger en nu eet hij heel veel.

Omdat hij 20 mg krijgt zegt de arts dat er weinig bandbreedte meer is. Hij wil dat hij overstapt op andere medicatie. Hun keuze is clozapine. Dit zou het meest effectieve middel zijn, maar geeft ook veel vervelende bijwerkingen. Dus dat stelt niet gerust (gezien zijn reactie op medicatie). Maar wordt gezegd… is ook het ‘eindstation’. Dus als dit niet werkt, dan is er niets meer.

Klopt dat? Hoe zit dat? En wat betekent dat concreet?

Mag hij dan nog wel ooit weg uit het instituut (hij is nu opgenomen met een crisismaatregel en binnenkort met zorgmachtiging).

Dank voor je antwoord alvast.

Antwoord

Dag mijnheer/mevrouw,

Dank voor je bericht. Ik begin maar even met deze aanhef, verder gebruik ik gewoon ‘je’. De aanhef omdat dat een beleefde manier is, het ‘je’ omdat het niet zo formeel klinkt.

Bij het beantwoorden van mijn vraag doe ik een paar aannames en die wil ik graag even toelichten. Je spreekt over ‘onze’ zoon, en dan ga ik ervan uit dat ik je vraag eigenlijk beantwoord voor jou en je partner. Als ik kijk naar je leeftijd, ga ik ervan uit dat je zoon jong is, laat-adolescent/jongvolwassen. Ik ga er ook van uit, nu hij gedwongen is opgenomen en er een zorgmachtiging is aangevraagd, dat zijn psychotische klachten nu zo zijn, dat het moeilijk een gesprek voeren is met hemzelf over alle aspecten van zijn klachten en zijn behandeling. Dat hoeft allemaal niet per se zo te zijn, maar zo heb ik het nu gelezen.

‘Het eindstation’. Ja. Dat klinkt niet best als je het zo formuleert. Ik weet niet precies wat jullie van psychosen weten vanuit het perspectief van naasten. Daarom ook even deze links:

www.wijzijnmind.nl
www.kennisnet.vgct.nl
www.naastentraining.nl

Dat gezegd zijnde, nee ik denk niet dat het het einde is. In een crisissituatie is wat je wil dat behandeling doet, vaak anders dan in de periode daarna. Laat me dat wat toelichten. Het is een model, maar wel een waar we goed mee uit de voeten kunnen. Een psychose zou je kunnen zien als een situatie waarin voor de meeste mensen betekenisloze dingen ineens heel relevant lijken, of voelen. Alsof er een markeerstift door je gezichtsveld gaat en allerlei dingen highlight. Die highlights krijgen daarbij ook een gevoel van urgentie, belang, iets waar je wat mee moet. Wat daarop volgt, een waan bijvoorbeeld, is eigenlijk een poging van diegene die dit ervaart om van dat idee en dat gevoel tabak te maken.

Een voorbeeld: ‘ineens’ valt je een zwarte auto op in de straat. En de dag erna nog een. Die zijn daar om een of andere reden, zo voelt het (het eerste stuk van de tekst hierboven). Je kunt het niet laten gaan, er moet iets mee. Misschien zijn het taxi’s. Maar misschien ook de AIVD. Of Mossad. Een organisatie die het op je gemunt heeft. Waarom? Hoe doen ze dat? Dat is wat de waan is (het tweede gedeelte). Dat geldt ook voor stemmen horen. ‘Ineens’ is de stem er. Waarom? Hij weet veel van je, hoe kan dat? Hoe machtig is hij dan? Wat weet hij nog meer? Wat kan hij dan met me doen? Al dat denkwerk dat weer volgt, is een waan.

Wat antipsychotica doen is het stuk van de verhoogde betekenisgeving veranderen. Die gele marker minder fel maken, of misschien zelfs laten verdwijnen. Soms verandert het ‘denkwerk’ dat erop volgde mee, als dat gevoel weg is, of wordt het minder. Maar soms blijft dat ‘denkwerk’ ook deels bestaan. Ze kunnen stemmen minder laten worden, of minder belangrijk laten aanvoelen. Dit gedeelte is wat medicatie vaak goed doet. Het denkwerk laten afnemen niet per se.

Het eerste wat in me opkomt als ik je vraag hoor, is of dat met medicatie minder wordt, los van de bijwerkingen. En dat mag je wel een week of vier de tijd geven. Als dat niets oplevert, of als de bijwerkingen van de medicatie misschien wel net zo erg zijn als de oorspronkelijke klacht, probeer je een ander middel. Levert dat ook niks op, dan proberen we clozapine. Clozapine is keer op keer effectiever gebleken dan alle andere antipsychotica. Niet alleen waar het gaat om de klachten, maar ook op de beleving die iemand daar zelf bij heeft. Op verslaving, op functioneringsniveau. Dus het voorstel is zeker een goed voorstel.

Dat trillen en soms ook bewegingsdrang die je beschrijft bij aripiprazol en de spierstijfheid van haloperidol, komen bij clozapine niet voor. Gewichtstoename, slaperigheid en toename van speekselaanmaak wel. Dat laatste kan een probleem zijn in de nacht: sommige mensen beschrijven dat ze handdoeken op hun kussensloop moeten leggen en die dan vervangen in de nacht. De voornaamste reden om dit allemaal wel te doen is het feit dat je die markeerstiftfunctie weg wil hebben. Zodat de omgeving voor jullie zoon rustiger wordt: er lijkt toch niet zoveel aan de hand als hij eerst dacht of voelde. Als dat lukt, is het ook mogelijk weer verdere stappen te zetten.

Dat is niet de laatste stap. Klachten hoeven ook vaak niet helemaal weg te gaan om weer te kunnen functioneren/met ontslag te gaan/te kijken naar hoe het verder moet met het leven. Maar die betekenisgeving wel, want anders is er vaak geen gesprek mogelijk. Misschien ook jullie ervaring als je over die ervaringen wil praten. Als dat lukt, dan kun je met wat je ervaren hebt, wat je gedacht hebt (de waan) ook op andere manieren aan de slag. Een daarvan is psychotherapie. Je kunt het het best zelf eens bekijken op gedachtenuitpluizen.nl.

Als je daarnaar zoekt zul je ook verhalen horen van mensen die dit allemaal zonder medicatie kunnen. Of na een bepaalde tijd met minder, of niet. Die zijn er zeker allemaal. Of dat bij jullie zoon ook zo is, kan niemand voorspellen denk ik. Er zijn ook mensen die zeggen dat je alle psychotische klachten met psychotherapie kunt behandelen. Dat betwijfel ik, omdat die betekenisgeving dan steeds in de weg komt te zitten. Daarmee zeg ik niet dat je psychotische klachten niet zonder medicatie kunt behandelen, alleen niet alle psychotische klachten. Want – dit is een aanname hoor – ik vermoed dat nu het tot een gedwongen opname is gekomen, jullie ook meerdere pogingen hebben gedaan met jullie zoon te praten. In te praten, te overtuigen. Maar dat werkt niet zolang dat gevoel zo sterk is.

Daarnaast zijn er veel dingen die de situatie beter kunnen maken. Mensen herstellen op vele manieren en langs vele paden. Dat klinkt wat zweverig wellicht, maar je wil straks ook eens kijken wat jullie zoon uit balans brengt, wat hem in balans houdt. Daar is ook nog van alles mee te doen. Iets zinnigs te doen hebben. Kijken naar eventueel drugsgebruik. Slaap. Belasting. Het voegt allemaal iets toe.

En als laatste, kan hij ooit uit het ziekenhuis? Ja, dat denk ik wel. Gebruik van medicatie is geen reden om in een ziekenhuis te blijven. Verbetering van de situatie is een reden om ‘ontslagen’ te worden. Met een vangnet daarna, meestal een FACT-team. Wel is het zo dat je dan ‘voorwaarden’ hebt die in de zorgmachtiging staan en die zijn meestal zoiets als ‘gebruik medicatie, kom bij je behandelaar’.

Ik hoop dat dit een beetje een antwoord is op jullie vraag,

Sterkte, alle goeds voor allemaal,

Thijs

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Beantwoord door: Thijs van Oeffelt op 18 november 2026

Gerelateerd

Meer over

Clozapine
Medicatie
Psychosegevoeligheid

Lees ook