Beste Jim,
Al enige tijd heb ik last van vervelende dwanggedachten over zelfdoding.
Hoe kun je deze suïcidale dwanggedachten het beste behandelen?
Dank je wel!
Veel gezochte termen
De PsychoseNet Kennisbank
Beantwoord door
Auteur
Jim van Os
Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hoe behandel je suïcidale dwanggedachten?
Vraag
Antwoord
Hey U., dank voor je vraag!
Suïcidale dwanggedachten zijn iets anders dan een echte doodswens. Dat verschil is belangrijk. Bij dwanggedachten gaat het om intrusieve, opdringerige gedachten die je niet wilt. Ze voelen dwingend, schokkend, soms alsof ze niet bij je passen. Juist omdat je ze niet wilt, worden ze zo eng.
Veel mensen met dwanggevoeligheid of psychosegevoeligheid krijgen dit soort gedachten. Het brein produceert als het ware een “alarmbeeld” en blijft dat herhalen. Hoe meer je schrikt, hoe sterker het alarm wordt. Dat betekent niet dat je ze wilt uitvoeren. Het betekent dat je brein in een lus zit.
De behandeling richt zich daarom niet op het bestrijden van de gedachte, maar op je verhouding tot de gedachte.
Het eerste wat helpt is dit begrijpen: een gedachte is geen intentie. Een gedachte is mentale activiteit. Je brein kan alles denken. Ook dingen die je nooit zou doen. Dat is geen moreel oordeel over jou.
Het tweede is exposure in zachte vorm. Dat klinkt spannend, maar het betekent eigenlijk: leren verdragen dat de gedachte er is zonder direct te gaan neutraliseren, geruststellen of vermijden. Dus niet meteen checken, niet jezelf overtuigen dat je het niet gaat doen, niet in discussie gaan met de gedachte. Je laat hem er zijn als ruis. Dat is hard werken, maar het haalt de lading eruit.
ACT kan hier heel helpend zijn. In ACT leer je gedachten zien als “mentale gebeurtenissen” in plaats van waarheden. Je kunt bijvoorbeeld oefenen met de zin: “Ik merk dat mijn brein nu een suïcidale gedachte produceert.” Dat creëert afstand. Je bent de gedachte niet. Je hebt een gedachte.
Wat vaak ook speelt is onderliggende angst. Niet zozeer dood willen, maar bang zijn om de controle te verliezen. Dan wordt de gedachte een soort test. Hoe meer je controle probeert te houden, hoe sterker hij terugkomt.
Bij jou speelt ook medicatie. Je gebruikt Zyprexa, Abilify en Seroxat tegelijk. Dat is best een combinatie. Polyfarmacie kan soms innerlijke onrust of paradoxale effecten geven. Ik zeg niet dat dit de oorzaak is, maar het is goed om met je behandelaar te kijken of alles nog nodig is en of de doseringen kloppen. Soms kan zoeken naar de minimal effective dose rust geven. Niet abrupt veranderen, wel zorgvuldig evalueren.
Belangrijk is ook slaap. Slaaptekort maakt intrusies sterker. Structuur, regelmaat, wandelen, daglicht – dat klinkt simpel, maar het stabiliseert het zenuwstelsel.
En nog iets fundamenteels. Herstel gaat niet alleen over symptoomreductie. Het gaat ook over weerbaarheid. Leren dat je gedachten kunt verdragen zonder dat ze je gedrag bepalen. Dat is empowerment. Je wordt niet vrij van het fenomeen, je wordt vrijer ten opzichte ervan.
Als het onderscheid tussen dwanggedachte en echte suïcidaliteit soms vervaagt, bespreek dat altijd open met je behandelaar. Transparantie is hier veiligheid.
Je bent niet raar omdat je brein dit soort beelden produceert. Het brein kan alles. De vraag is: hoe leer jij er anders mee omgaan.
Hope this helps,
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers. - Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt. - Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
- Kijk dan op de sociale kaart op PsychoseNet (MIND ATLAS).
- Ben je op zoek naar LOTGENOTENCONTACT BIJ MEDICATIEAFBOUW? Ga dan naar de Vereniging Afbouwmedicatie.
- Ben je op zoek naar stemmenhorengroepen buiten de reguliere GGZ? Zie de website van Stichting Weerklank.
- Ben je op zoek naar traumawebsites, kijk dan op traumanet, allesovertrauma of stichting trauma en dissociatie.
Beantwoord door: Jim van Os op 24 februari 2026
