Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Ik heb een neurodivergente dochter die soms in huilbuien uitspreekt dat ze het leven zo niet meer wil en nooit erom heeft gevraagd om geboren te worden. Als moeder heb ik altijd een luisterend oor voor haar, maar het roept ook bezorgdheid op omdat ik (uit eigen ervaring) weet hoe dun dat lijntje is. Ik volg meestal gewoon mijn eigen gevoel, maar dat is natuurlijk ook vanuit mijn eigen ervaring.
Kun je leren inschatten of en hoe suïcidaal iemand is?
Beste K.,
Dank je wel voor je vraag.
Eerlijk antwoord op je vraag: nee, inschatten hoe suïcidaal iemand is kun je niet leren. Ook wij niet. Dat is een van de ongemakkelijkste bevindingen uit ons vak. Er is decennialang onderzoek gedaan naar risicotaxatie, met vragenlijsten, checklists, risicoprofielen, en de uitkomst is telkens hetzelfde: het voorspelt vrijwel niets op individueel niveau. Suïcidale gedachten schommelen enorm, soms binnen uren. Iemand kan ’s ochtends wanhopig zijn en ’s avonds weer lachen, en dat betekent niet dat het over is en ook niet dat het gaat gebeuren. Dus dat je alleen kunt redeneren vanuit je eigen gevoel is geen tekortkoming van jou. Er bestaat gewoon geen betere meetlat.
Wat wel kan is contact houden, en dat is iets anders dan taxeren. Concreet: vraag het gewoon rechtstreeks. Denk je eraan om er een eind aan te maken? Heb je bedacht hoe? Is er iets in huis? Veel mensen zijn bang dat je iemand daarmee op een idee brengt, maar dat is niet zo. Onderzoek is daar duidelijk over: ernaar vragen verlaagt de spanning meestal. Het maakt het bespreekbaar in plaats van iets waar zij alleen mee zit. En jij hoeft er ook geen oordeel over te vellen, je hoeft alleen te luisteren.
Waar ik wel op zou letten is niet de heftigheid van de huilbuien maar de verschuiving. Als iemand van ‘ik wil zo niet verder’ overgaat naar concrete plannen, naar afscheid nemen, naar spullen weggeven, of als er ineens een vreemde rust intreedt na een lange donkere periode, dan is dat het moment om er anderen bij te halen. Ook praktisch: als er thuis dingen zijn waar zij aan zou kunnen denken, is minder makkelijk beschikbaar altijd beter. Dat is geen wantrouwen, dat is gewoon tijd kopen. En tijd is bij dit soort impulsen vaak precies wat het verschil maakt.
Dan iets over wat ze zegt. Nooit gevraagd om geboren te worden, dat is een existentiële klacht en geen symptoom. Bij neurodivergente jonge mensen hoor je die vaak, en meestal zit eronder: deze wereld is niet op mij gebouwd. Te veel prikkels, te veel sociale codes die je moet ontcijferen, opgebrand raken van dingen die voor anderen vanzelf gaan. Dat is uitputtend en het levert een hoop stille rouw op. Aan zo’n uitspraak hoef je niets te repareren. Je hoeft er ook geen hoopvolle draai aan te geven, want dat voelt meestal als niet gehoord worden. Meebewegen werkt beter: ja, het is vreselijk zwaar wat jij elke dag doet.
Dan jij. Je bent haar moeder en je draagt zelf een geschiedenis met suïcidaliteit mee, en dat maakt dit dubbel zwaar. Je hoort haar en je hoort tegelijk jezelf van vroeger. Dat is moeilijk. Twee dingen daarover. Ten eerste: jouw ervaring is waardevol, want je weet hoe het vanbinnen voelt. Ten tweede: haar binnenkant is niet jouw binnenkant, dus check liever bij haar wat er speelt dan dat je het invult vanuit je eigen verleden. En zorg dat je dit niet in je eentje draagt, want dat houdt niemand vol. Bel gerust 113 om te overleggen, ook als naaste, dag en nacht.
En als zij er zelf iets mee wil: contact met iemand die dit van binnenuit kent doet vaak meer dan een traject. Bij 113 zit ook een chat waar ze zelf terechtkan.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
