Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Willen intrusieve gedachten emoties laten herleven?

Vraag

Ha Jim,

Ik heb last van intrusieve gedachten, vaak ook heel duister en concreet. Een vervelende, visuele pop-up over mezelf iets aandoen, met vaak ook nare en concrete voorstellingen. Ondanks dat ik een levensgenieter ben, laat het mij dan enorm twijfelen aan of die identiteit wel klopt.

Is het dan zo dat die intrusieve gedachten emoties “willen” laten herleven, zoals schaamte, angst, hulpeloosheid, wanhoop? Of gaat het dan over specifiek trauma? Ik heb namelijk mijzelf nog nooit expres pijn gedaan.

Of moet ik intrusieve gedachten zien als: als jij niet beter je grenzen aangeeft op werk, of niet beter op jezelf let, dan moet je uitkijken dat het niet fout gaat.

Met vriendelijke groeten,

J.

Antwoord

Hey J., dank voor je vraag!

Dit is precies het soort vraag waarbij je ziet hoe psychisch lijden werkt in de mentale ruimte.

Intrusieve gedachten zijn geen wens. Ze zijn ook geen verborgen identiteit. Ze zijn mentale gebeurtenissen. Pop-ups. Soms heel grafisch. Juist bij mensen die gevoelig zijn voor angst of dwang zie je dit vaker. Het brein kan beelden genereren zonder dat jij daar toestemming voor geeft.

Het feit dat jij schrikt van die beelden, erover twijfelt en ze niet wil, is eigenlijk al het bewijs dat ze niet passen bij wie jij bent.

Willen intrusieve gedachten emoties laten herleven? Soms wel, maar niet altijd. Bij trauma zie je dat het brein als het ware blijft hangen in een oud alarmsysteem. Dan kunnen beelden oude schaamte, angst of hulpeloosheid activeren. Maar intrusieve gedachten komen ook veel voor bij angstgevoeligheid of dwanggevoeligheid, zonder dat er per se een duidelijk trauma onder zit.

Wat jij beschrijft klinkt meer als een angst-dynamiek. Het brein gooit een extreem scenario in je hoofd. Jij schrikt. De schrik bevestigt voor het brein dat het belangrijk is. En zo ontstaat een lus. Niet omdat jij jezelf iets wilt aandoen, maar omdat jouw brein gevoelig is voor dreiging en controleverlies.

Maar pas op voor overduiden. Niet elke intrusie is een verborgen boodschap van het onderbewuste die zegt: jij let niet goed op je grenzen dus het gaat mis. Dat is vaak een valkuil van het brein. Het wil zekerheid. Het wil controle. En gaat dan betekenis zoeken in iets wat gewoon een neurale flits was.

Wat belangrijker is, is hoe jij je verhoudt tot die gedachten. Dat is het leerproces. Niet: waarom heb ik ze precies? Maar: hoe ga ik ermee om?

Bij angst is de weg vaak paradoxaal. Je leert de gedachte laten bestaan zonder hem serieus te nemen. ACT kan hier helpend zijn. Je kunt bijvoorbeeld oefenen met het hardop benoemen: daar is weer die zelfbeschadigingsfilm. Dank je brein. En dan weer terug naar wat je aan het doen was. Geen discussie aangaan. Geen analyse. Gewoon ruimte geven zonder mee te gaan.

Hoe meer je probeert te controleren of te bewijzen dat je het niet wilt, hoe sterker het systeem wordt. Hoe meer je zegt: ok, jij mag er zijn, maar ik hoef niets met je te doen, hoe minder brandstof.

Herstel gaat hier dus niet over symptoomreductie alleen. Het gaat over empowerment in je mentale ruimte. Jij bent degene die kiest wat je doet. Een gedachte is geen actie.

En dat je een levensgenieter bent en toch zulke beelden hebt, is geen contradictie. Mensen met veel levenszin kunnen juist extra schrikken van zulke intrusies. Dat zegt niets over je identiteit. Het zegt iets over je gevoeligheid.

Blijf wel eerlijk tegen jezelf. Als je merkt dat de gedachten sterker worden, of dat je impulsen voelt die je niet vertrouwt, bespreek dat open met je behandelaar. Niet in strijdmodus, maar relationeel. Samen onderzoeken wat hier gebeurt.

Psychisch lijden is geen breindefect. Het is soms een overactief alarmsysteem dat geleerd moet worden dat jij de baas bent. Dat leer je niet door vechten, maar door oefenen.

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 18 februari 2026

Gerelateerd

Meer over

Angst en Dwang
Intrusies

Lees ook