Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Geachte heer Van Os,
Met veel belangstelling keek ik naar de documentaire “Mijn woord tegen het mijne“.
De uitleg over hoe dit werkt in het brein was heel helder, en interessant dat op een scan te zien is dat het spraakgedeelte actief is.
Werkt dit bij een psychose met wanen op dezelfde manier? En is dit dan ook zichtbaar?
Bij voorbaat dank.
Beste L.,
Goeie vraag, want daar zit echt een verschil tussen die twee.
Bij stemmen horen is het beeld redelijk consistent. Ligt iemand in de scanner op het moment dat een stem zich aandient, dan zie je activiteit in de gebieden waarmee je taal maakt (rond het gebied van Broca) en tegelijk in de gebieden in de temporaalkwab die geluid en spraak verwerken. Het systeem doet dus precies wat het zou doen als er echt iemand aan het praten was. De gangbare uitleg is dat je eigen innerlijke spraak niet meer wordt herkend als van jezelf. Normaal gaat er bij alles wat je zelf produceert een begeleidend signaaltje mee van “dit ben ik zelf”, en daardoor schrik je niet van je eigen gedachten en kun je jezelf ook niet kietelen. Verzwakt dat signaaltje, dan komt je eigen innerlijke spraak binnen alsof die van buiten komt. De stem klinkt dan echt, want hij is ook echt: hij loopt via hetzelfde spoor als gewone spraak.
Bij wanen ligt het anders. Daar draait het om betekenis geven, niet om waarnemen. Er is geen waangebied in de hersenen en dat komt er ook nooit. Wat er volgens het meest gebruikte model gebeurt: we hebben allemaal een systeem dat automatisch bepaalt wat belangrijk is, wat jouw aandacht verdient, wat persoonlijk relevant is. Dopamine speelt daar vermoedelijk een rol in. Gaat dat systeem te hard draaien, dan krijgt van alles een lading van persoonlijke betekenis die er normaal niet bij hoort: een auto die langsrijdt, een blik van iemand, een zin op de radio. Dat is een indringende ervaring, en je gaat er een verklaring bij zoeken die klopt met wat je beleeft. Die verklaring is wat de dokter een waan noemt. Ik spreek liever van hyperbetekenis: het normale systeem van betekenis geven, in overdrive.
Zichtbaar op een scan? Op groepsniveau vind je iets, in onderzoekssetting. Je vergelijkt honderd mensen met en honderd zonder, en dan zie je gemiddelde verschillen in dopaminesignalering in de diepere kernen en in frontale gebieden die afwegen en toetsen. Maar die verschillen zijn klein, ze overlappen enorm en ze zijn niet specifiek. Bij een individu zie je niks. Er bestaat geen scan waarop een waan zichtbaar wordt, en na vijftig jaar intensief onderzoek is er nul diagnostische biomarker voor psychose gevonden. Nul, zeg maar. Wat bij stemmen nog aardig te lokaliseren valt, omdat er een concreet zintuiglijk proces meedraait, is bij wanen veel diffuser en veel lastiger in beeld te brengen.
Nog dit, want dat wordt in dit soort documentaires snel overgeslagen. Activiteit op een scan betekent niet dat er iets kapot is. Lees je een boek, dan lichten diezelfde taalgebieden ook gewoon op. Wat je ziet is een afspiegeling van de ervaring, niet de oorzaak ervan. En dat medicatie die dopamine dempt kan helpen, bewijst niet dat dopamine de bron is, net zomin als iemand die opleeft van een borrel een alcoholtekort heeft. Psychosegevoeligheid speelt zich af binnen de werking van een normaal brein. Op de keper beschouwd is dat goed nieuws, want het gaat dus over betekenis, emotie en context, en daar valt invloed op te krijgen.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
