Fotocredits: Pixabay; cromaconceptovisual
Volgens het boek ‘De valstrik van het geluk’ van Russ Harris zoeken we geluk door geen negatieve gevoelens te willen hebben. Maar hoe meer we ons best doen om die niet te hebben (ontkennen, verdoven, er tegen vechten), hoe meer negatieve gevoelens we creëren.
Eén van de betere boeken over gelukkig worden is The Happiness Trap – stop struggling and start living van Russ Harris. Een schrijver die bekend is vanwege de therapievorm ACT: Acceptance and Commitment Therapy. ACT helpt je om een zinvol leven te leiden waarin je effectief kunt omgaan met tegenslagen die zeker op je pad zullen komen (C). Aan de hand van praktische oefeningen leer je om minder te vechten tegen negatieve gevoelens en gedachten (A).
Het boek is vertaald in het Nederlands: De valstrik van het geluk – stop met worstelen, begin met leven. Ik heb dit boek plus de tweede, geheel herziene editie, in het Engels gelezen. Vreemd genoeg vind ik de eerste editie beter, maar goed, allebei de versies zijn op hun eigen manier goed.
Hieronder enkele essentiële passages uit dat boek die indruk op mij maakten. Hier en daar wat aangepast om alles wat helderder te maken.
Op zoek naar geluk.
De Valstrik van het geluk in een notendop: om gelukkig te worden, proberen we negatieve gevoelens te ontkennen, te verdoven of nog erger: ermee te vechten. We gaan ze afleiden of mooi weer spelen – maar hoe harder we dat allemaal proberen, hoe meer negatieve gevoelens we creëren. Eigenlijk is het: De valstrik van het zoeken naar geluk.
Veel spirituele boeken vertellen over het bereiken van verlichting, en leggen daarbij een grote nadruk op leven in het nu. ACT blijft hier volledig buiten. (ACT gaat over het creëren van een goed leven, niet over ‘verlicht worden’.) Vreemd genoeg trappen veel van deze boeken in de valstrik van het geluk door de lezer dingen te beloven zoals een ‘pijnvrij bestaan, door volledig in het nu te leven’. Hoewel veel van dergelijke boeken mindfulness-concepten goed uitleggen, is elke zoektocht naar een ‘pijnvrij bestaan’ gedoemd te mislukken.
Hoe meer we proberen de fundamentele realiteit te vermijden dat elk menselijk leven pijn met zich meebrengt, hoe groter de kans dat we met die pijn worstelen wanneer die zich voordoet, waardoor we nóg meer lijden creëren. In tegenstelling tot dergelijke boeken streeft ACT ernaar je te helpen een rijk, waardevol en zinvol leven te creëren (Commitment), terwijl je de pijn accepteert die gewoon bij het leven hoort (Acceptance).
De belofte van eeuwig geluk: trap er niet in.
Negativiteit is onvermijdelijk
Er zijn vier leugens over gelukkig zijn:
1 – Gelukkig zijn is de natuurlijke staat van ons mensen.
2 – Als je niet gelukkig bent, doe je iets verkeerds.
3 – Om een beter leven te creëren, moeten we af van die negatieve gevoelens.
4 – Je zou in staat moeten zijn om te bepalen wat je denkt en voelt.
Een bijzonder nutteloze gedachte die vaak voorkomt in boeken die verschillende paden naar verlichting voorstellen, is de grote leugen dat ‘negativiteit onnatuurlijk is’. De evolutiebiologie beweert het tegenovergestelde. Onze geest heeft zich zo ontwikkeld dat negativiteit niet alleen natuurlijk, maar ook onvermijdelijk is. Het als onnatuurlijk zien, leidt alleen maar tot een strijd met je eigen menselijke natuur.
Alleen de meest oppassende (=de meest angstige) mensen bleven in leven en het zijn hun genen die wij hebben geërfd.
De schreeuw van het dierenbrein
Hoe hard we ook ons best doen en hoeveel we ook bereiken in ons leven, ons ego (dierenbrein) kan altijd wel iets vinden wat niet goed is: iets waarin we falen, tekortschieten en/of niet goed genoeg zijn. En dat is niet verwonderlijk als we terugdenken aan de evolutie van de menselijke geest. Het ‘Pas op, ga niet dood!’-motto hielp onze voorouders om te overleven door hen constant te vergelijken met andere leden van onze samenleving. Dat zorgde ervoor dat ze niet door de groep/stam werden afgewezen (met als risico: doodgaan). Door voortdurend de aandacht te vestigen op hun zwakheden, konden ze die verbeteren en zo meer bijdragen aan de groep/stam (wat ook de kans op afwijzing verkleinde).
Om die reden vertelt ons ego ons altijd en eeuwig dat de dingen in ons leven beter moeten, dat ze niet goed genoeg zijn, dat wij niet goed genoeg zijn. Soms (met depressie) gilt ons ego constant dat ons leven een grote ramp is en dat wij daar honderd procent zeker gelijk in hebben. Het ego weet zeker dat ons leven ergens anders beter zou zijn en dat we gelukkiger zouden zijn als wij maar anders waren. Het ego is dus als een zonnebril die ons zicht op de wereld verduistert en vertroebelt, en ons door al die negativiteit loskoppelt van de realiteit, van de werkelijkheid, van de waarheid, van het nu.
Gevangen in de toekomst en het verleden
Hoe meer we ons laten inpakken door al die negatieve gedachten en gevoelens, hoe meer we ons loskoppelen van het heden. Dit gebeurt extreem bij depressie en angststoornis. Bij angst raak je vaak verslaafd aan verhalen over de toekomst: over dingen die mis zullen gaan en hoe slecht je daar zeker mee om zult gaan. Bij depressie raak je vaak verslaafd aan verhalen uit het verleden: over alle dingen die mis zijn gegaan en hoe rampzalig die jou hebben beïnvloed. Het ego gebruikt die geschiedenis vervolgens om je ervan te overtuigen dat de toekomst gewoon meer van hetzelfde zal zijn, of nog erger. Deze afschuwelijke verhalen die jij jezelf vertelt, zijn zeer dramatisch en meeslepend en we zijn maar al te bereid om er onze volledige aandacht aan te besteden. En erin te geloven.
De vraag is: wat voor effect heeft al deze negativiteit op jou door de jaren heen, leven met een geest die jou voortdurend wijst op je tekortkomingen? Geeft het je een goed gevoel over jezelf? Kweekt het een gevoel van eigenwaarde of zelfacceptatie?
Accepteer de pijn
Pijn is onvermijdelijk, dus het gaat er alleen maar om hoé je ermee omgaat. Hoe? Niet door de pijn te verdoven, te ontkennen, te bagatelliseren of ermee te vechten, maar door de pijn te erkennen, te voelen en bewust te zijn van al je negatieve gedachten en gevoelens. En zó die begrijpelijke pijn niet veranderen in een krankzinnig uit-de-bocht-vliegen (depressie).
Maar goed, zelfs met deze wetenschap ga je net als iedereen op deze planeet de boel verpesten, fouten maken en volledig de kluts kwijtraken. Er zullen momenten zijn dat je alle goeie voornemens vergeet. Je wordt getiranniseerd door je negatieve gedachten en gevoelens, wordt weggetrokken van je inzichten en waarden, en je zal je gedragen op manieren die heel anders zijn dan de persoon die je wilt zijn. En daardoor zul je anderen en jezelf pijn doen. Daarna streng zijn voor jezelf helpt niet, het maakt alles alleen maar erger. Behandel jezelf zoals je een vriend behandelt die pijn heeft. In plaats van te blijven hangen in de toekomst of het verleden en jezelf daarvoor te straffen, kan je beter denken: wat kan ik nu op dit moment doen dat intelligent en constructief is?
Observeer jezelf en zet een stap terug
De realiteit is dat je tijdens de rest van je leven verstrikt zult raken in negatieve verhalen over jezelf. Door de aard van onze geest zal dit steeds weer opnieuw gebeuren. Tot aan je dood. Maar hopelijk begrijp je nu dat je die ego-verhalen hèbt en niet bént. Er zit in ons hoofd gelukkig ook nog een mensenbrein dat kalm is, verstandig, wijs en dat dankbaar kan zijn voor ook de goeie dingen in je leven.
Dus, zodra je beseft wat er gebeurt – dat je je identificeert met alle negatieve verhalen (ego/depressie) – kun je dat observeren en zo zet je automatisch een stap terug. Dan hoef je alleen nog maar te beseffen dat je observeert, en op dat moment is daar je ware zelf (je kalme, verstandige mensenbrein).
Dus observeer die negatieve gedachten, en gedraag je daarna positief, intelligent, redelijk, constructief, vriendelijk, wijs, volwassen.
Wees vooral onconventioneel!
Als je leven niet is zoals jij wilt, probeer dan eerst kalm te worden. Adem in, adem uit. Schouders ontspannen. Kijk wat je kan veranderen. En als er op dit moment geen doeltreffende actie mogelijk is, is de enige keus om dat te accepteren totdat je wèl actie kunt ondernemen. Geduld. This too shall pass.
Concentreer je nu op wat je wèl kunt doen. Hoe akelig de situatie mogelijk ook is, wees creatief, origineel, brutaal, slim, positief, intelligent, inventief. Denk out of the box, dus onconventioneel. Wees een eigenwijze drol. Of anders: bespreek dit met die eigenwijze drol in je omgeving. Kan je vandaag je leven heel misschien één piepklein grammetje verbeteren? En als je iets vindt om te doen, hoe klein ook, doé het dan ook echt, niet morgen, niet straks, nu.
Wat je ook probeert te doen, je behaalt de beste resultaten wanneer je je concentreert op wat je nu wèl kunt doen (en de slechtste resultaten wanneer je je concentreert op wat je niét kunt doen).
Dat laatste tussen haakjes is depressie: constante, extreme wanhoop en paniek.
François de Waal
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over Depressie?
- Omgaan met negatieve gedachten
- Het gevoel van vastzitten bij psychisch lijden, wat kun je doen? – Info van PsychoseNet
- Depressie is … 30 nieuwe stellingen!
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Wil je PsychoseNet steunen?
Wordt donateur en help ons om mooie projecten te realiseren.
11 reacties op “Vecht niet tegen negatieve gedachten/gevoelens/stemmen”
Bedankt voor de, hoe zal ik het zeggen, zeer verschillende reacties!
Beste François!
Mij bekruipt het gevoel dat je het ene axioma met het andere probeert te vervangen. Een echte oplossing zie ik niet direct. Ik vermoed dat dit door de vraagstelling komt, of veronderstelling dat tegenover ‘negativiteit’ – ‘geluk’ zou staan.
Binnen ons menszijn ligt de centrale vraag eerder bij: in hoeverre ben je tot jezelf gekomen? Of om het Jungiaans uit te drukken: wat heb je geindividueerd? Niet een zoektocht naar geluk…. Beetje dom hoor…
Daarin zit ‘m denk ik dat, wat met ‘verlichting’ wordt gepropageerd?
De negativiteit die in mijn lichaam en ziel opgeslagen zit, is altijd ‘verleden’. Een verleden dat leeft in de verleden tijd. De gevoelens die daaruit opstijgen kan je benoemen. Geen echt aangenaam proces! Inderdaad lijkt het lijden te intensiveren deste meer je deze verdringt. Of niet accepteert. In het NU komen – waar al deze zen richtingen op focussen – betekent (geloof ik) naast de acceptatie het aandacht (presence) geven. Ermee gaan zitten. Innerlijk stel ik mij dan een soort donkere kluwen voor, waar ietsje pietsje meer ruimte ontstaat. Jijzelf bent die ruimte.
Moet bekennen: klinkt wel wat zweverig…😅
Wat ik een interessante zienswijze t.a.v. het goede en boze vindt, ligt in de opvatting van het Manicheisme, dat het kwade evenredig naast het goede staat. Gelijkwaardig dus!
Het herinnert mij aan een advies van iemand die tegen mij zei: het hoeft niet weg! Ze mogen (op afstand) blijven bestaan. Deze opmerking betekende een echte bevrijding voor mij. De beknelling, het vechten stopte. Misschien sluit dit ook aan bij wat het ACT model beoogt?
Het manicheisme lijkt ook een vorm van morele oproep in zich te verbergen. Hoe kom ik zover dat ik mijzelf kan zeggen: hoe komt het dat ik nog niet zover ben het volkomene ook van dit onvolkomene in te zien? Alleen door deze vraagstelling al, verliest het een zwart/wit karakter.
Een blog van ondergetekende die een perspectief biedt op de stelling – pijn is onvermijdelijk, lijden is optioneel.
“De enige manier waarop je je pijn kunt verdragen Is door het pijn te laten doen.”
Deze wijsheidinstructie van Shunryu Suzuki* is een van de krachtigste die ik ken. Ik citeer hem vaak in mijn werk met cliënten en in trainingen omdat hij zo scherp, compact en transformerend is.
En – een noodzakelijke voorwaarde voor een goede instructie – goed te onthouden en te reproduceren als je hem nodig hebt. Een wijsheidinstructie is een beoefeningsinstructie, wijsheid om direct toe te passen in je dagelijks leven!
Pijn verdragen
Suzuki’s zin maakt meteen duidelijk dat er geen vraag is over wat je met je pijn dient te doen, namelijk verdragen. Dragen van pijn is iets wat wij allemaal goed kunnen, hoeveel pijn dragen we niet met ons mee, toch? Ja, maar dat is niet verdragen, dat is meedragen, en daar lijden we onder. We dragen de onverwerkte pijn van ons leven met ons mee, tegen onze zin en vaak onmachtig ze adequaat onder ogen te zien en te verwerken.
Het is de oude taaie pijn van onverwerkte onmacht, afwijzing, onzekerheid, verlegenheid, angst, schaamte en schuld die ons reactief en gespannen maakt. Ze maakt dat we onwillekeurig emotioneel reageren op gedrag en woorden van anderen vanuit die pijn, in een poging om meer pijn te voorkomen.
Pijn die we niet bewust dragen, waar we ons niet mee uiteen zetten en dus niet ver- maar meedragen, houdt ons in de vicieuze cirkel van contraproductieve reactiviteit. Deze impuls kennen we als afkeer (iets wat er evident is niet willen) in de 3 emotionele basisreacties van afkeer, onverschilligheid en gehechtheid.
De Enige Manier
Shunryu Suzuki stelt dat er maar één manier is om onze pijn te verdragen. Hij bedoelt dit niet in absolute zin, maar doelt op onze diepgewortelde neiging om pijn te willen voorkomen, en als ze toch optreedt zo snel mogelijk te willen beëindigen. Door die gewoonte zien we iets essentieels over het hoofd. Als we onze oude beschermingsimpuls doorsnijden en onze (oude) pijn pijn laten doen dan is ze te verdragen!
Daarmee doorsnijden we tegelijkertijd de vicieuze cirkel van voortdurend lijden (samsara). Als ik mijn pijn van eenzaamheid pijn laat doen, dan ga ik voorbij aan mijn sterke instinctieve afkeer van dat gevoel, en ontstaat er ruimte. Door mijn pijn te omarmen, overstijg ik mijn afkeer van mijn pijn en ervaar ik pijn in Ruimte.
De Ruimte waarin we altijd zijn, maar ons vaak niet gewaar van zijn, Ruimte waarin alle ervaringen en gedachten zijn zonder afkeer, onverschilligheid of gehechtheid. Door onze pijn niet niet-te-willen bevrijden we ons van ons lijden. Pijn zal het nog steeds doen, maar bij afwezigheid van enige neiging om die pijn niet te willen of er iets mee te doen, lijden we daar niet onder.
Alert Aanwezigheid
De meester in Zazen* Suzuki vertelt ons met deze wijsheidinstructie dat alert aanwezig zijn, pijn pijn laten doen, leidt tot het kunnen verdragen van pijn en ons bevrijd van lijden. Het verschil tussen pijn – een onvermijdelijk veel voorkomend fenomeen gedurende ons leven op lichamelijk, emotioneel en geestelijk vlak – en lijden is onze omgang met de voorkomende pijn.
Door Alert Aanwezig te zijn bevrijden we ons onmiddellijk van ons potentiële lijden door het niet niet-te-willen. Als we onze afkeer van wat we dan ook ervaren iedere keer weer mentaal doorsnijden dan raken we vrij van lijden, en ervaren we pijn – net als genot en alles wat daartussen zit – als een onlosmakelijk deel van ons zintuiglijke bestaan dat we kunnen verdragen.
Heb een goed hart,
Ramo de Boer
(*) Shunryū Suzuki (1904 – 1971) was een Japanse Zenmeester van de Soto-school, die in de Verenigde Staten een van de eerste Zen-boeddhistische leraren was. In Europa is hij voornamelijk als auteur bekend. Zijn beroemdste boek is Zen MInd, Beginners Mind.
(*) Zazen – zitmeditatie of ‘zittende aandacht’ wordt beoefend om bevrijd te raken van lijden, door het realiseren van een kalme, wakkere geest die niet wordt gehinderd door hevige emoties en illusies.
Beste Ramo,
Ergens kan ik me wel vinden in wat je schrijft: het idee dat we een keuze hebben in hoe we omgaan met wat is/was.
Wel vind ik het lastig dat er verschil wordt gemaakt tussen lijden en pijn (al begrijp ik het wel omdat zo duidelijk wordt dat er verschil is tussen iets dat pijn doet/heeft gedaan en het niet toelaten van de pijn (lijden).
Niet al het lijden/pijn is in mijn ogen toe te laten. Ik las ooit een boek over mensen die in een concentratiekamp hadden gezeten en terug wilden gaan om dingen onder ogen te komen. Sommigen kregen een hartaanval omdat de pijn te heftig was.
Ik kan lijden aan het leven (zowel aan het vele onrecht dat er is als aan het feit dat het me tot nu toe niet gelukt is om onderdrukte pijn van wat was te integreren). Maar ik geloof in: trust the process. Little by little is snel genoeg.
Goede blog.. Niet zo die drammerig provocatieve benadering.
Ben min of meer zo opgegroeid als beschreven , en ik heb nooit wat gehad of herkent aan dat ‘ het leven is een feestje waar je de slingers zelf moet ophangen’ . Totaal onrealistisch, en ziekelijke positiviteit ‘omdat dat zo hoort’; ogv de zgnd juiste mindset, is schadelijk.
Je wordt er overigens ook niet meer of minder depressief van, wel is depressiviteit minder problematisch omdat het iets gewoons wordt in plaats van een individueel defect waarvoor je behandeld dient te worden. En dat scheelt een heleboel ellende.
Doorspoelen die gelukscultus.
Sterkte!
Wat een vreugdevolle blog. Heb er van genoten omdat het aansloot bij
mijn eigen ervaringen met depressieve periodes en de manier waarop
ik de balans er in houd. Doet mij ook denken aan een boeddhistische
kijk op onze ervaringen in het leven. Dankjewel.
Ik heb altijd dit gedichtje in mijn hoofd als een soort mantra wat ook past bij jouw blog denk ik
Probeer gewoon wat te doen,
geef wat water aan een bloem,
een blad zal zich ontvouwen,
en jij krijgt wat meer vertrouwen,
in jezelf en de mensen om je heen,
je bent niet alleen.
Dit is het tegenovergestelde van wat ik in mijn leven geleerd heb en hoe ik bij mezelf gekomen ben. Ook ben ik het met enkele zaken die je uit het boek noemt oneens. Je presenteert ze alsof het feiten zijn uit onze biologie en de evolutie, maar ik twijfel of deze conclusies juist zijn. Ik denk dat het genuanceerder ligt.
Verder is geluk, als ik naar mezelf kijk, een momentopname die niet zo vaak voorkomt.
Ik heb het niet zo op van die guru’s die met een boek komen waarin ze het allemaal wel even uit de doeken doen. Meestal staan er op de 1e pagina al 3 dingen die te betwisten vallen.
Ik ben heel benieuwd hoe jij er anders tegenaan bent gaan kijken. En hoe je het anders bent gaan ervaren. Het mooie en tegelijkertijd spannende is dat ieder mens zijn eigen manier gaat vinden om met het leven om te gaan. En dat er andere manieren zijn dan de blog is logisch:)
Ik kan ook het Boek Lila van auteur Robert M. Pirsig aanbevelen. De auteur die bekend is geworden door de bestseller roman Zen en de kunst van het motoronderhoud. In Lila maakt de schrijver een onderverdeling in waarden die de waarden die we ervaren verdeelt is statische en dynamische waarden. Wij leven in een natie staat die ons zekerheden verschaft. Deze zekerheden maken onze wereld statisch. Een toename van waarde voelt positief. Dat is het geheim van elke loterij die massaal kaartjes blijven verkopen ondanks dat de rationele kans op winnen naar nul nadert. Fantaseren over de kans op grote positief gerichte waarde toename voelt goed. Behalve op het moment van de trekking en de realiteit indaalt. Dit is een voorbeeld van dynamische waarden. De realiteit van het voelen van waarden is dat ze ook negatief gericht kunnen zijn. What goes up must come down. Op de top van onze carriere is het uitzicht paradixaal alleen nog maar negatief. The only way is down. Dit heeft veel succesvolle celebrities doen besluiten suicide te plegen. In balans komen is zowel van tegenslag als winnen kunnen genieten. Tegenslag is een kans om te kunnen leren en je kennis te vergroten. Zo werkt mentale energieomzetting.
Vorige keer struikelde ik een beetje over je blog, maar deze is prettig en leerzaam om te lezen!
Dank!