Heb je advies hoe je om kunt gaan met stigma’s?

Antwoord

Hey K., dank voor je vraag en vriendelijke woorden!

Wat je beschrijft is eigenlijk heel herkenbaar. Niet zozeer het stigma van anderen, maar het zelfstigma. Dat is vaak het hardnekkigste. De buitenwereld zegt soms iets onhandigs, maar wij gaan het daarna zelf eindeloos herhalen in ons hoofd. En dan wordt het een soort innerlijke rechtbank waar je jezelf steeds moet verdedigen.

Eerst even iets belangrijks. Die labels zoals “schizofrenie” zijn geen echte ziekten zoals diabetes of een gebroken been. Het zijn afspraken in de DSM over groepen symptomen. Ze veranderen ook voortdurend. Daarom gebruik ik ook liever het woord psychosegevoeligheid. Dat zegt eigenlijk iets simpels. Iemand heeft een gevoeligheid in het bewustzijn voor ontregeling van betekenis, waarneming of denken. Dat kan bij iedereen voorkomen, alleen bij de een meer dan bij de ander. Het is dus geen identiteit maar een kwetsbaarheid in een breder menselijk spectrum.

Veel mensen denken dat zo’n label hun hele persoon beschrijft. Maar dat klopt niet. Het beschrijft alleen een stukje ervaring. In werkelijkheid ben je iemand met een relatie, werk, vrienden, een huis, interesses. Dat schrijf je zelf ook. Als je er nuchter naar kijkt functioneer je dus gewoon in de samenleving. Alleen met een kwetsbaarheid die je moet leren kennen en managen. Net zoals iemand met bijvoorbeeld migraine dat moet doen.

Het lastige is dat onze maatschappij nogal zwart-wit denkt over psychiatrie. Mensen denken snel aan “gek” of “gevaarlijk”. Dat is onzin natuurlijk, maar het idee zit diep. Daarom is het vaak verstandig om strategisch om te gaan met openheid. Je hoeft niet iedereen alles te vertellen. In werk of nieuwe contacten kun je gewoon zeggen dat je een periode psychische ontregeling hebt gehad en dat je hebt geleerd hoe je daarmee omgaat. Meer details zijn vaak helemaal niet nodig.

Een tweede punt is dat de vraag “heb je drugs gebruikt?” eigenlijk vooral iets zegt over onwetendheid van de ander. Veel mensen weten simpelweg niet dat psychotische ervaringen ook kunnen ontstaan door stress, slaaptekort, trauma of gewoon een gevoelig brein. Het helpt soms om dat rustig uit te leggen. Maar het is ook oké om er een beetje luchtig over te doen. Soms zeg ik wel eens: nee hoor, gewoon een brein dat af en toe te veel betekenis produceert.

Wat vaak helpt tegen zelfstigma is het perspectief van neurodiversiteit. Het idee dat menselijke breinen gewoon verschillend werken. Sommige mensen zijn gevoeliger voor stemming, anderen voor angst, anderen voor psychose-achtige ervaringen. Dat is variatie in hoe het brein en het bewustzijn functioneren, niet alleen maar ziekte.

Je schrijft ook dat je het gevoel hebt, dat je je jouw hele leven moet verantwoorden. Dat gevoel kennen veel mensen met psychische kwetsbaarheid. Maar eerlijk gezegd is dat een innerlijke valkuil. Niemand vraagt dat echt van je. Het is een soort echo van schaamte die je zelf bent gaan dragen.

Herstel gaat vaak juist de andere kant op. Niet jezelf verklaren of verdedigen. Maar leren zeggen: dit hoort bij mij, ik weet hoe ik ermee om moet gaan, en ondertussen ga ik gewoon leven. Werk, relaties, hobby’s, plezier. De kwetsbaarheid wordt dan iets wat je meedraagt, niet iets wat je identiteit bepaalt.

Tot slot nog dit. Psychisch lijden gaat zelden alleen over een defect in het brein. Het is eerder een ontregeling van hoe je jezelf, je geschiedenis en je toekomst ervaart. Herstel betekent vaak dat die samenhang weer terugkomt. Dat je weer perspectief voelt en weer beweegt in je leven.

En als ik je verhaal lees, dan ben je daar eigenlijk al mee bezig. Je werkt, hebt een relatie, een huis, een sociaal netwerk. Dat zijn allemaal tekenen dat je leven groter is dan het label.

Je hoeft je dus niet te verantwoorden tot je oud bent. Je hoeft alleen te leren leven met een gevoeligheid. Just like the rest of us….

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie