Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hoi Jim,
Wat maakt dat sommige mensen wel agressief worden tijdens een psychose en andere mensen niet of minder?
Laatst zei iemand tegen mij dat dat afhangt van hoe iemand van nature op bijvoorbeeld angst reageert. Ik ben wel benieuwd of dit klopt, of dat het plaatje toch wat complexer is.
Alvast bedankt!
Hey A., dank voor je vraag!
Je vraag raakt een belangrijk punt. Veel mensen denken dat psychose automatisch samenhangt met agressie, maar dat klopt eigenlijk niet. De meeste mensen met een psychose zijn juist helemaal niet agressief. Vaak zijn ze eerder angstig, teruggetrokken of verward.
Dat sommige mensen toch agressief reageren heeft meestal met een paar dingen tegelijk te maken. Angst speelt inderdaad een rol, dus de persoon die dat tegen je zei zit niet helemaal verkeerd. Als iemand in een psychose denkt dat hij bedreigd wordt, achtervolgd wordt of dat mensen kwaad willen doen, kan het brein in een soort overlevingsstand schieten. Dan reageren mensen soms zoals ieder mens dat kan doen bij extreme angst: vechten, vluchten of bevriezen.
Maar het plaatje is inderdaad complexer.
Persoonlijkheid speelt mee. Sommige mensen reageren van nature eerder naar buiten als ze angstig zijn, anderen slaan meer naar binnen of trekken zich terug. Dat patroon zie je vaak ook tijdens een psychose.
Ook eerdere ervaringen doen mee. Iemand met trauma of met ervaringen van bedreiging kan sneller in een verdedigingsreactie schieten als de werkelijkheid vervormd raakt.
De situatie zelf is ook belangrijk. Veel agressie ontstaat niet midden in de psychose zelf, maar tijdens momenten van escalatie. Bijvoorbeeld als iemand zich niet begrepen voelt, zich in het nauw gedreven voelt of als er veel druk of dwang ontstaat. Dan kan spanning ineens omslaan.
En ten slotte spelen middelengebruik, slaaptekort en stress ook een rol. Die dingen kunnen het brein extra ontregelen.
Het helpt soms om psychose te zien als een toestand waarin betekenisgeving op hol slaat. Het brein probeert de wereld te begrijpen maar de signalen kloppen niet meer goed. Dan kunnen gewone gebeurtenissen een heel andere betekenis krijgen. Als die betekenis bedreigend wordt, kan gedrag ook defensief worden.
Daarom is de relationele houding zo belangrijk. Rustig blijven, proberen te begrijpen wat de ander beleeft, en niet meteen in strijd schieten. In de familiebegeleiding gebruiken we daar vaak principes van de LEAP-methode voor: luisteren, empathie tonen, zoeken naar gedeelde punten en dan pas samen kijken wat helpt. Dat voorkomt vaak escalatie.
Wat je vraag ook laat zien is iets anders. Psychose gaat niet alleen over “ziek gedrag”. Het gaat vaak over hoe iemand probeert om te gaan met extreme innerlijke ervaringen. Herstel is dan ook geen kwestie van iets fixen, maar van samen leren hoe je met die gevoeligheid omgaat en hoe je weer grip krijgt op je eigen verhaal.
Hope this helps,
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
