Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Hoe denkt u over behandeling met esketamine neusspray?

Vraag

Hoe denkt u over een behandeling met esketamine neusspray?

Mijn psychiater stelde dit voor omdat ik al maanden niet meer uit mijn depressie kom.

Antwoord

Hey S., dank voor je vraag!

Loodzwaar dat je al maanden vastzit in depressie, dat is echt slopend. Dat je psychiater esketamine voorstelt is niet gek, het kan voor sommige mensen met therapieresistente depressie echt doorbraak geven. Het werkt via een heel ander mechanisme dan je huidige medicatie (NMDA-receptor in plaats van serotonine/noradrenaline) en kan snel effect hebben, soms binnen dagen. Maar ik heb een paar kantteneningen die ik je graag meegeef voor ’t gesprek.

Eén, en dat vind ik eerlijk gezegd het belangrijkste punt: je staat al op een stevige cocktail (bupropion, depakine, lamotrigine plús quetiapine). Vier psychofarmaca tegelijk. Dat is polyfarmacie, en het is wetenschappelijk zelden onderbouwd om daar een vijfde aan toe te voegen zonder eerst kritisch te kijken naar wat ’t geheel nu eigenlijk doet. Vraag die ik zou stellen aan je psychiater: wat is de werkdiagnose op dit moment, en wat is ’t doel van elk middel afzonderlijk? Kan er misschien eerst iets herzien worden voordat er iets bij komt? Dat is niet hetzelde als afbouwen, wel als schoonmaken en prioriteren.

Twee, esketamine + bipolaire gevoeligheid. Elk middel met antidepressief effect geeft in bipolaire context een switch-risico, dus van depressie naar manie of gemengd. Met esketamine is die ervaring nog beperkt maar de voorzichtigheid is er niet voor niets. Goed afspreken: hoe wordt dit gemonitord, met wie, en wat zijn de afspraken als je stemming omslaat?

Drie, trauma en dissociatie. Esketamine geeft bij de toediening zelf vaak dissociatieve effecten. Voor sommige mensen is dat neutraal of zelfs helend (daar wordt onderzoek naar gedaan in traumacontext), voor anderen met PTSS juist triggerend. Bespreek vooraf wat jouw dissociatieprofiel is en hoe de setting wordt ingericht.

Vier, wat ik eigenlijk ’t hardst wil benadrukken: medicatie alleen werkt niet, ook esketamine niet. Het werkt bij gratie van “medicatie + opportunity”. Dus: als je in zo’n traject stapt, is de vraag wat ernaast komt. Lichaamsgerichte therapie, ritme, beweging, sociale verbondenheid, zingeving, lifestyle. De “schok” in de hersenchemie geeft soms een opening, een nieuw perspectief. Maar dat perspctief moet wel ergens naartoe, anders slibt ’t weer dicht.

Vijf, als ’t puur om de middel-afweging gaat, de antidepressiva keuzetool geeft je zicht op bijwerkingenprofielen. En voor het bipolaire stuk raad ik de podcastserie van prof. Annemiek Dols van harte aan, die gaat precies over deze afweging-dilemma’s.

Kortom, geen ferme ja of nee van mijn kant, dat moet jij beslissen. Wel: ga het gesprek in met die kritsche vragen, en laat niet alleen “er komt iets bij” de uitkomst zijn. Het gesprek over “wat doen deze vier nu eigenlijk” is minstens zo belangrijk.

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 21 april 2026

Gerelateerd

Meer over

Depressie
esketamine

Lees ook