Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Is exposure bij angst verstandig als je gevoelig bent voor dissociatie?

Vraag

Beste Jim,

U heeft het regelmatig in uw antwoorden op vragen dat het goed is om de angst in het gezicht te leren aankijken.

Hoe verstandig is het om de angst te leren aankijken als je te maken hebt met een gedissocieerd stuk?

Ik heb een bipolaire gevoeligheid en bij erge angstgevoelens ga ik dissociëren. Gelukkig lukt het me (maar wel door veel in mijn hoofd te zitten en vaak 10 stappen vooruit te denken) om mijn angst onder controle te houden. Wel kost dit veel energie en lukt het niet om te werken (wel doe ik vrijwilligerswerk en heb ik verschillende hobby’s).

Is het verstandig om toch naar de angst toe te bewegen? Ik ben namelijk bang om psychotisch te worden; het komt in de familie voor. Ik ben weleens heel erg achterdochtig geworden toen de angst hoog was, maar door heel veel te slapen met medicatie kon ik blijven beseffen dat mijn achterdocht niet de realiteit was.

Of is het verstandiger om tevreden te zijn met het leven dat ik heb en te accepteren dat dit het is? En zou een vorm van rouwtherapie hierbij kunnen helpen (ergens voelt het toch alsof ik leef met een handicap)?

Ik ben erg benieuwd naar uw kijk hierop.

Alvast bedankt voor uw reactie.

Antwoord

Beste W., dank voor je vraag!

Goeie vraag ook en een hele terechte. Angst in het gezicht leren kijken betekent niet dat je jezelf meteeen blootstelt aan het ergste. Bij dissociatie is dat juist het punt: dissociëren is wat je systeen doet als ’t te veel wordt, je schakelt dan uit. Je zit dan buiten wat ze het window of tolerance noemen, de bandbreedte waarbinnen je nog kunt voelen en leren. Exposure die je over die rand duwt helpt niet, dan leer je alleen dat je weer moet wegschieten. Dus de kunst is heel kleine stapjes, steeds net aan de rand van wat je aankunt, en eerst bouwen aan veiligheid en rust in je lijf. Lichaamsgerichte psychotherapie, TRE of CRM zijn daar goed in. CRM is zelfs ontwikkeld voor mensen die dissociëren: eerst hulpbronnen in je lijf opbouwen, dan pas naar de angst toe.

Wat me opvalt is dat 10 stappen vooruit denken. Chapeau dat je zo overeind blijft, maar het is ook een vorm van controle die je energie opvreet en de angst blijft zo de baas. Hetzelfde geldt voor het eten en de alcohol als je je verdooft, ook dat zijn manieren om niet te hoeven voelen. Dat is iets om eerlijk naar te kijken, juist omdat alcohol je slaap en je stemming ondermijnt. En die twee heb je hard nodig.

Over de angst voor psychose: met psychose in de familie ben je gemiddeld wat gevoeliger, dat klopt. Maar wat die gevoeligheid prikkelt is vooral langdurig slaaptekort, overweldigende stress en middelen. Niet het rustig en gedoseerd verkennen van je angst. Plus je hebt al laten zien dat je, toen de achterdocht opkwam, kon blijven beseffen dat ’t niet de realitiet was. Daar zit kracht. Houd je slaap goed in de gaten, ken je vroege signalen en houd die zo nodig slaapmedicatie als vangnet achter de hand.

Accepteren of naar de angst toe? Eigenlijk hoeft dat geen keuze te zijn. In ACT gaat ’t om allebei: je erkent wat er is, ook het verlies, en zet toch kleine stappen richting wat je belangrijk vindt. Rouw hoort daarbij. Het gevoel te leven met een beperking mag er zijn, rouwen betekent niet dat je je erbij neerlegt. Je vrijwilligerswerk en hobby’s zijn een prima basis om vanuit te werken. En zoek eens contact met een ervaringsdeskundige of een herstelacademie in de buurt, mensen die dit van binnnenuit kennen helpen vaak meer dan je denkt.

Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.


Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
  • Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
  • Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
  • Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 13 oktober 2026

Gerelateerd

Meer over

Angst en Dwang
Behandeling
dissociatie

Lees ook