Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Hoe kan ik me voorbereiden op het depressie-seizoen?

Vraag

Het depressie-seizoen is weer begonnen en de herfst is in aantocht.

Hoe kan ik me hiertegen wapenen en mezelf erop voorbereiden?

Antwoord

Hey B., dank voor je vraag!

Goed dat je er nu al over nadenkt en niet wacht tot je half november in de put zit.

Seizoensgevoeligheid is een echt ding. Wat er biologisch gebeurt: in je netvlies zitten cellen met een stofje dat melanopsine heet, die niets met zien te maken hebben maar rechtstreeks je biologische klok aansturen, een kern in de hypothalamus. Die klok regelt je slaap, je lichaamstemperatuur, je cortisol ’s ochtends en je melatonine ’s avonds. Zakt het ochtendlicht weg, dan gaat die klok zwabberen: melatonine schuift op, je slaapt onregelmatiger, je energie zakt en je stemming zakt mee. Daar komt bij dat bij psychosegevoeligheid een wiebelend slaap-waakritme sowieso de kans op ontregeling vergroot, slaap is bij ons echt de hoofdschakelaar. En je vitamine D zakt de hele winter door.

Praktisch is ochtendlicht je belangrijkste knop. Binnen een uur na opstaan naar buiten, minstens een half uur, ook als ’t grijs en miezerig is. Mensen onderschatten dat enorm: buiten op een sombere dag haal je nog altijd 1000 tot 5000 lux, binnen bij een lamp kom je niet boven de 200. Lukt buiten niet, dan is een lichtbak van 10.000 lux een half uur ’s ochtends een prima alternatief. Verder: elke dag rond dezelfde tijd op, ook in het weekend, dagelijks bewegen (wandelen telt gewoon mee), vitamine D erbij, en oppassen met alcohol en laat schermen, want die slopen je slaapkwaliteit precies op het moment dat je die het hardst nodig hebt.

Dan het tweede deel, en dat is mischien nog belangrijker: maak nu een plan voor jezelf, op papier. Wat gebeurde er vorig jaar, wat waren je eerste signalen (later opstaan, afspraken afzeggen, minder eten, meer piekeren) en wat hielp toen wel en wat niet? Vroegsignalering op eigen kracht, zeg maar. Zet meteen een paar vaste dingen in je agenda voor oktober tot maart: een wandelgroep, een vaste koffieafspraak, een cursus, vrijwilligerswerk. De neiging in de herfst is je terugtrekken en juist dat maakt het erger. Je hebt geen contact met een ervaringsdeskundige, las ik. Een herstelacademie in je buurt zou best wat kunnen doen, laagdrempelig, geen wachtlijst, mensen die ’t van binnenuit kennen.

Nog dit over de Haldol. Haldol is een stevige dopamineblokker en bij een wat te hoge dosis geeft dat vlakheid, weinig fut, moeilijk plezier kunnen voelen. Dat lijkt griezelig veel op somberheid en ’t valt in de donkere maanden extra zwaar. De vraag aan je huisarts of psychiater is dus niet zozeer “moet er iets bij” maar: zit ik eigenlijk op de minimaal werkzame dosis? Rustig bespreken, niet zelf aan sleutelen en de herfst is niet het seizoen om met afbouwen te beginnen. Voorjaar is daar een veel beter moment voor.

Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
  • Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
  • Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
  • Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 5 september 2026

Gerelateerd

Meer over

Depressie

Lees ook