Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Beste Jim,
Hoe maak je als medisch professional onderscheid tussen een psychose en een ‘bovennatuurlijke ervaring’?
Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat moderne ‘sjamanen’ of tarotlezers allemaal een medisch stempel van ‘psychose’ krijgen?
Wat is hierbij essentieel (ervaring/gedrag) om het verschil aan te tonen?
Dank voor je reactie!
Hey A.,
Goede en scherpe vraag. Dit raakt een kernprobleem van de psychiatrie.
Het korte antwoord is dit. Psychiatrie beoordeelt geen waarheid van overtuigingen, maar het functioneren van een mens in zijn context. Het verschil zit niet in wat iemand ervaart, maar in hoe iemand ermee omgaat en wat het doet met het leven.
Een paar ankerpunten die professionals gebruiken, vaak impliciet.
Vrijheid versus dwang
Bij een psychose dringt de ervaring zich op. Ze overkomt iemand. Er is geen aan en uit. Iemand kan er niet van wegstappen. Bij spirituele of bovennatuurlijke belevingen is er meestal keuze, context en begrenzing. Tarotlezen kan je stoppen en heeft een setting. Een psychose niet.
Flexibiliteit van betekenis
Bij niet-psychotische spirituele ervaringen is betekenis beweeglijk. Iemand kan twijfelen, nuanceren, lachen om zichzelf, uitleg aanpassen. Bij psychose wordt betekenis rigide. Alles moet kloppen binnen één dwingend kader. Tegenspraak wordt bedreigend.
Relatie met de werkelijkheid
Iemand met spirituele overtuigingen kan doorgaans schakelen tussen werelden. Werk, relaties, geld, tijd, afspraken blijven min of meer intact. Bij psychose gaat die afstemming stuk. Het dagelijks functioneren raakt ontregeld. Niet een beetje, maar fundamenteel.
Lijden en schade
Psychose gaat bijna altijd gepaard met toenemend lijden, angst, verwarring of verlies van regie. Soms voelt iemand zich euforisch, maar de schade volgt. Relaties breken. Werk valt weg. Slaap verdwijnt. Bij spirituele praktijken is er meestal geen structurele ontwrichting, of men stopt ermee.
Sociale correctie
Niet-psychotische spirituele groepen hebben feedback. Rituelen, regels, peers. Psychose is vaak solistisch. Iemand raakt los van gedeelde realiteit en corrigerende stemmen verdwijnen of worden als vijandig ervaren.
Belangrijk:
Psychiatrie hoort geen uitspraken te doen over of iets bovennatuurlijk is of niet. Dat is niet haar terrein. Ze gaat over veiligheid, lijden en functioneren. Zodra een ervaring iemands leven gaat overnemen, vernauwen en ontregelen, komt zorg in beeld. Ongeacht het verhaal eromheen.
En ja, hier gaat het vaak mis. Als psychiaters te snel op inhoud gaan zitten. Of als cultuur, religie of zingeving niet wordt meegewogen. Dan wordt afwijking gelijkgesteld aan ziekte. Dat is slechte psychiatrie.
Een goede professional vraagt niet: klopt dit? Maar: kun je leven? Kun je slapen? Kun je kiezen? Kun je twijfelen? Kun je terug?
Dat onderscheid is essentieel.
Hope this helps,
Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
