Fotocredits: Pixabay; Alexas_Fotos
Van suikerverslaving afkomen lijkt op van een depressie afkomen. Steeds, steeds, steeds weer opnieuw bewust worden van de negatieve gedachten die je verleiden om te doemdenken of om iets zoets te gaan eten/drinken. Niks meer, niks minder.
Heb je Zelfmoord-gedachten? www.113.nl, 0800-0113
In mijn voorlaatste blog schreef ik: Een bijzonder nutteloze gedachte die vaak voorkomt in boeken die verschillende paden naar verlichting voorstellen, is de grote leugen dat ‘negativiteit onnatuurlijk is’. De evolutiebiologie beweert het tegenovergestelde. Onze geest heeft zich zo ontwikkeld dat negativiteit niet alleen natuurlijk, maar ook onvermijdelijk is. Het als onnatuurlijk zien, leidt alleen maar tot een strijd met je eigen menselijke natuur.
Hoe hard we ook ons best doen en hoeveel we ook bereiken in ons leven, ons ego (dierenbrein) kan altijd wel iets vinden wat niet goed is: iets waarin we falen, tekortschieten en/of niet goed genoeg zijn. En dat is niet verwonderlijk als we terugdenken aan de evolutie van de menselijke geest. Het ‘Pas op, ga niet dood!’-motto hielp onze voorouders om te overleven door hen constant te vergelijken met andere leden van onze samenleving. Dat zorgde ervoor dat ze niet door de groep/stam werden afgewezen (met als risico: doodgaan). Door voortdurend de aandacht te vestigen op hun zwakheden, konden ze die verbeteren en zo meer bijdragen aan de groep/stam (wat ook de kans op afwijzing verkleinde).
Oplossing depressie en suikerverslaving hetzelfde
Dit is een inleiding over een filmpje dat ik maakte: Oplossing depressie en suikerverslaving hetzelfde. Bekijk de video hier!
Ik heb talloze pogingen gedaan om van mijn suikerverslaving af te komen. Zoals wel meer mensen. Mislukt meestal in februari. De verleidingen zijn overal aanwezig. Vroeg of laat kan ik geen weerstand meer bieden aan gedachten als: je favoriete chocola ligt in de keuken op je te wachten. Je hebt de hele dag hard gewerkt. Je hebt toch wel recht op één pleziertje?
Opgescheept met ons instinct
Het lijkt wel alsof we allemaal verslaafd zijn aan suiker. Het is ook natuurlijk. Ons instinct denkt dat we nog steeds in grotten leven en is altijd doodsbang voor hongersnood. Ons instinct heeft ons op deze manier al eeuwen succesvol doen overleven. En met datzelfde instinct zitten we nu allemaal opgescheept. Ons instinct denkt: stel dat er op een bepaald moment geen voedsel is, dan is het absoluut noodzakelijk om flinke voorraden te hebben, liefst in ons lichaam. Dik zijn is eigenlijk veel begrijpelijker dan dun zijn.
Oké, we leven niet meer in grotten, maar dat weet ons instinct niet. Ons instinct, onze genen zijn geniaal en tegelijk oerstom. Het creëert en beheert ons lichaam zonder dat wij veel hoeven te doen. Ademhalen gaat automatisch, net als het kloppen van je hart en je spijsvertering. Wij doen niks, ja, behalve dus zo veel mogelijk voedsel in ons lichaam stoppen. Liefst vet en zoet, dat zorgt voor een solide voorraad. Alleen zó kunnen we alle mogelijke gevaren hopelijk trotseren.
Voorkomen is beter dan genezen
Behalve een voorraad in ons lichaam aanleggen, zegt ons instinct ook continu tegen ons: pas op voor levensgevaarlijke dieren als beren, tijgers en slangen. Dat instinct wil koste wat het kost overleven en maakt ons voortdurend bang en pessimistisch. Zodat we ons vege lijf kunnen redden als het misgaat. Voorkomen is beter dan genezen. Een bange pessimist is eigenlijk begrijpelijker dan een zorgeloze optimist.
Leer observeren!
Toen ik eenmaal de oorzaak van mijn depressie vond (niet verslaafd aan suiker, maar verslaafd aan doemdenken, dus voortdurende, extreme, overdreven, negatieve gedachten). Toen vond ik ook de oplossing. Niet tegen die negatieve gedachten vechten, ze ook niet verdoven en er zelfs niet mee in discussie gaan, maar ze observeren. Hee, daar is die gedachte weer dat mijn leven totaal is mislukt en dat ik er maar beter een eind aan kan maken. Dat vriendelijke, kalme, niet (ver)oordelende observeren heet mindfulness.
Toen ik mijn depressie hiermee had opgelost, heb ik ditzelfde principe toegepast op mijn suikerverslaving. Vroeger vocht ik tegen de steeds terugkomende gedachte: ik wil nu iets lekker zoets! Of ik ging ermee in discussie. Die wedstrijd verlies je altijd. Tot ik die voortdurende gedachten-stroom begon te observeren. Hee, daar is weer die gedachte: ja, maar dit is een feestje. Of: als ik niks zoets eet, dan beledig ik de gastvrouw. Of: het is maar één keer per jaar kerstmis. Enzovoorts.
Mindfulness komt uit het boeddhisme. Deze oplossing is, zoals bij veel belangrijke problemen, makkelijk en moeilijk tegelijk. Deze oplossing begrijpen is makkelijk. Het elke dag praktiseren is moeilijk.
Als u eigenwijs bent, zou u nu kunnen zeggen dat dit in principe niet veel meer is dan zelfbeheersing. En daar zit wat in. Maar goed, wilskracht was bij mij niet voldoende, mindfulness wel.
François de Waal
P.S 1 Mocht iemand nu denken dat ik nooit meer iets zoets eet, nee, ik doe het bewust, ik geniet er meer van en ik overdrijf niet.
P.S. 2 Yuval Noah Harari vertelt in de eerste twee minuten over zoet eten.
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over depressie en/of (suiker)verslaving?
- Wat zal de erfenis van mijn ziekte zijn? — familieleden met depressie
- Alles over Verslaving – Info van PsychoseNet
- Hoop hervonden – mijn strijd tegen depressie
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Wil je PsychoseNet steunen?
Wordt donateur en help ons om mooie projecten te realiseren.
9 reacties op “Oplossing depressie en suikerverslaving: gedachten observeren.”
Je schrijft “ons ego (dierenbrein) kan altijd wel iets vinden wat niet goed is”. Hoeveel dieren ken jij met een ego? Als je een hond hebt, maakt die zich druk dat hij minder sterk is dan de buurhond?… Nee, het druk maken komt juist uit het mensenbrein, de neocortex. Daar huist ons ego met al zijn delen, waaronder inderdaad: een innerlijke criticus die ons voortdurend de maat neemt en vergelijkt met anderen (die het beter hebben/doen/zijn).
Ik ben het volmondig met je eens dat de kern van een aanhoudende depressie ligt in het alsmaar negatieve denken, het voortdurende piekeren. Dit houdt de negatieve depressiespiraal in werking waardoor ons onbewuste niet het sein op groen kan zetten waardoor de depressie weer oplost.
Inderdaad is vechten met gedachten een heilloze weg, een strijd die je verliest. Hoewel het soms wel helpend kan zijn om af en toe positieve affirmaties te herhalen.
Gedachten laten komen, er niet in meegaan zodat ze weer gaan is inderdaad de kern. Mindfulness beoefenen helpt hierbij maar er is sinds enkele jaren een nog effectievere aanpak: metacognitieve therapie (MCT). MCT is bekend geworden door het boek “Leef meer – denk minder” van Pia Calleson.
In MCT wordt stilgestaan bij je overtuigingen over het denken (metacognities), zoals de overtuiging “ik kan mijn piekeren niet stoppen”, of “door te denken kan ik misschien iets bedenken wat me hier uit haalt”. In MCT is alles vervolgens gericht op het leren observeren van je gedachten en te gaan ervaren dat je wel degelijk ‘in control’ kunt zijn over je denkproces. Dit noemen ze “detached mindfulness” oftewel “Aandacht op afstand”: alleen maar observeren zonder er iets mee te doen. Om dit te leren zijn er diverse simpele oefeningen bedacht. Bijvoorbeeld: schrijf een triggergedachte met stift op een raam. Kijk dan afwisselend naar de gedachte en naar het uitzicht door het raam. Zo ervaar je letterlijk dat je door de geachte heen kunt kijken, hij is er nog steeds maar je focus er op laat je los.
Verschillende oefeningetjes zijn zo simpel dat als je ze leest je denkt “dat kan niks zijn” maar door te toch te doen blijken ze verassende eyeopeners te zijn.
Op deze pagina op mijn site heb ik een overzicht van verschillende oefeningetjes (sommigen uit de ACT): https://www.bipolairanders.nl/zelfhulp-bij-depressie/antipiekeren/
ps Mooie uitleg van Yuval Noah Harari. Ik ben een groot fan van hem. Bij wat hij daarna zegt over hoe volwassenen geen antwoord hebben en dat maskeren met moeilijke taal moest ik erg aan psychiaters denken :-).
Bedankt voor alle reacties!
Beste François,
Ja, ik vind ook dat indien je steeds makkelijker toegang krijgt tot ‘The Observer’ in je, er ruimte ontstaat voor nieuwe dingen.
De gewoontevorming bij verslaving is gek genoeg, bij mij een minder probleem. Of dat aan mijn voorvaderen ligt? Dat weet ik niet. Maar, als jij 1 week lang geen suiker in je koffie neemt, en dan per ongeluk wel koffie met suiker drinkt, spuug je het uit van walging. Dus kan je concluderen dat ‘biologie’ een capaciteit in zich draagt, zich snel in te stellen op verandering.
Wat is dan wel de haak, en waar vind ik deze?
Eerder al heb je jouw opvatting beschreven over ‘negativiteit’. Dat zogenaamde ‘Verlichtingstheorien’ dit als ‘onnatuurlijk’ opvatten. Uitgaande van de innerlijke waarnemer, kan ik mij voorstellen dat je hiermee een neutraal punt in jezelf creëert waarbij KEUZE ontstaat. Ik beslis voor positiviteit, bijvoorbeeld. Het is een besluit vanuit het ik. En ik denk: een ‘ik’ besluit nooit voor negativiteit. Dat is onnatuurlijk t.a.v. het ik. Dat hoort in zoverre bij ‘verlichtingstheorieen’ als dat de opvatting over ‘materie’ relatief is.
Heel lang geleden, kwam ik in aanraking met een boek: Das Ich und sein Gehirn, van Karl Popper en John Eccles. Met daarin allerlei experimenten, waarin aangetoond wordt dat bepaalde aannames vanuit de evolutietheorie niet houdbaar zijn. Het is echter al in 1989 gepubliceerd. Ouwe koek dus.
Het ‘ik’ als niet fysieke entiteit en kern van het mens-zijn, scheidt de geesten. Dáárvan ben ik mij bewust! 😅
Ik lees net meer over Karl Popper, via Wikepedia. Feitelijk is hij als wetenschapsfilosoof hoog actueel lijkt het. Ook een sociaal en politiek filosoof en tegenstander van het autoritarisme. Het bekendst geworden door zijn weerlegging van het klassieke model van wetenschap als een proces van observatie en inductie. Op basis hiervan wees hij zowel het marxisme en de psychoanalyse af.
Geen ouwe koek dus….
Ha François,
Mooi om te lezen hoe belangrijk mindfulness voor jou is!
Ik geloof ook in bewustwording maar vooral door te snappen wat er ook biologisch gebeurt.
Ik heb veel gehad aan de boeken Hongerige geesten van Gabor Maté en Heel je hoofd van Georgia Ede (vind haar oplossing té extreem, maar weten wat er in je lichaam gebeurt was helpend).
Geloof ook niet zo in zelfbeheersing als oplossing, Gabor Maté noemt dit het verschil tussen onthouding en nuchter zijn. Nuchter is met je hele ZIJN en onthouding alleen wilskracht.
Bedoelde ook verder qua biologie in je lichaam gebeurt (dierenbrein is natuurlijk ook biologie 😉).
Bedankt voor de uitleg. Ik ben aan het oefenen anders met mijn drang naar zoete/vette tussendoortjes om te gaan. Ik denk na over het belang er van op dat moment. Zou ik het ook kunnen laten? Hoe zal ik me voelen als ik het toch op eet? IK focus me ook op het doel, slanker en fitter te zijn in November als ik mee speel in een toneeluitvoering.
Beste François,
Dankjewel voor dit bijzondere artikel.
Helaas ben ik familiair belast met zowel depressie en andere mentale zaken.
Als kind zijnde met suiker gecompenseerd voor alles wat ‘ vervelend’ was en voelde.
Nu in m’n 78 levensjaar begin ik voorzichtig te herkennen hoe hier mee om te gaan.
Niet vanuit ( ver) oordelen maar vanuit neutrale observatie.
Nogmaals hartelijk dank.
Ik ga me zeker verder verdiepen in datgene u met ons allen wil delen.
Hartelijke groet,
Ben Kappert
Goede beschrijving met betrekking tot de evolutie vd menselijke Geest. Met name het zwakheden bekritiseren, vergelijken met anderen. Goede weergave van de menselijke pikorde.