Luister naar de song die Carlijn Mol over deze blog maakte:
In de praktijk helpt ADHD medicatie veel mensen om focus en regie te krijgen. Tegelijk zie je een patroon dat vaak onder de radar blijft. Bij een deel van de mensen ontstaan na maanden of jaren klachten die juist wijzen op een lichaam dat niet meer goed tot rust komt.
Dat vraagt geen paniek en geen afwijzing van medicatie. Het vraagt wel om beter kijken, opnieuw wegen en durven bijstellen.
Wanneer het systeem te scherp staat
ADHD medicatie en het zenuwstelsel
Bij sommige mensen ontstaat een beeld dat past bij centrale sensitisatie. Dat is geen diagnose, maar een beschrijving van een zenuwstelsel dat structureel te hoog staat afgesteld. Het brein gaat signalen zoals pijn, vermoeidheid, prikkels en stress sneller en harder doorgeven.
Dat kan zich uiten in een combinatie van klachten:
- aanhoudende onrust en spanning
- slecht of oppervlakkig slapen
- spierpijn, hoofdpijn, kaakklemmen
- brain fog en cognitieve traagheid
- overprikkeling
- emotionele labiliteit
- snelle uitputting
Deze klachten zijn vaak diffuus en wisselend. Ze passen niet netjes in een hokje, en juist daardoor worden ze soms gemist.
Wat doen stimulantia in het lichaam
ADHD medicatie werkt door het activeringssysteem van het brein te versterken. Dat helpt bij aandacht, remming en taakgerichtheid. Tegelijk verhoogt dit systeem ook de algemene arousal. Denk aan een iets hogere alertheid, meer spierspanning en een kleinere marge tussen actie en herstel.
Belangrijk onderscheid:
- Niet-amfetaminen: methylfenidaat, zoals Ritalin, Concerta, Medikinet
- Amfetaminen: dexamfetamine, lisdexamfetamine, zoals Tentin en Elvanse
Beide groepen vallen onder stimulantia, maar amfetaminen werken directer en krachtiger op dopamine en noradrenaline. In de praktijk zie je dat amfetaminen bij sommige mensen meer lichamelijke activatie geven, zoals hogere hartslag, meer spanning en slechter slapen.
Dat betekent niet dat deze middelen slecht zijn. Het betekent dat ze meer vragen van het stress- en herstelsysteem.
Wanneer het kantelpunt ontstaat
Problemen ontstaan zelden door medicatie alleen. Het kantelpunt komt vaak door stapeling.
Denk aan combinaties zoals:
- langdurig gebruik van stimulantia
- chronische stress op werk of privé
- trauma of onveilige hechting
- perfectionisme en hoog zelfdruk
- slaaptekort
- hormonale veranderingen
- lichamelijke klachten of pijn
- middelengebruik
Als het lichaam maanden of jaren weinig echte herstelmomenten kent, kan het systeem blijven hangen in standje aan. Dan kan een middel dat eerst helpt, later bijdragen aan overbelasting.
Waarom dit vaak niet wordt herkend
Ten eerste lijken de klachten op ADHD zelf. Onrust, concentratieproblemen en prikkelbaarheid worden dan gezien als terugkeer van symptomen, terwijl het ook bijwerkingen of stressaccumulatie kunnen zijn.
Ten tweede verdwijnen herbeoordelingen soms naar de achtergrond. Herhaalrecepten zijn praktisch, maar zonder periodieke evaluatie mis je het moment waarop balans omslaat.
Ten derde is er overlap met trauma, angst en depressie. Deze kunnen aandacht en concentratie net zo goed verstoren. Als die context onvoldoende wordt meegenomen, krijgt iemand soms een label en medicatie, terwijl de kern elders ligt.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
Bij vrouwen uit ADHD zich vaak minder klassiek. Interne onrust, piekeren en emotionele overbelasting staan vaker op de voorgrond. Trauma- en stemmingsklachten spelen ook vaker mee.
Dat vergroot de kans dat aandacht- en concentratieproblemen worden behandeld met stimulantia, terwijl het zenuwstelsel eigenlijk al overbelast is. In dat geval kan medicatie tijdelijk helpen, maar op langere termijn de draagkracht verder onder druk zetten.
Methylfenidaat of amfetamine, maakt dat uit:
Ja en nee.
Mensen reageren verschillend. Wat voor de een rust en focus geeft, maakt de ander opgejaagd. In grote lijnen zie je:
- methylfenidaat werkt milder en korter, met vaak iets minder lichamelijke activatie
- amfetaminen werken krachtiger en langer, met bij sommige mensen meer spanning en slaapproblemen
Welke groep iemand krijgt hangt af van leeftijd, eerdere ervaringen, bijwerkingen, werkingsduur en lokale voorschrijfgewoonten. Daardoor zijn groepen in onderzoek nooit helemaal vergelijkbaar.
Praktisch, hoe blijf je uit de gevarenzone
Gebruik je ADHD medicatie, dan helpt het om regelmatig stil te staan bij je totale functioneren.
Signalen dat je systeem te hoog staat:
- je slaapt slechter, ook als je moe bent
- prikkels komen harder binnen
- je lichaam voelt gespannen of onrustig
- je hartslag voelt verhoogd
- je concentratie wordt smal en rigide
- je herstelt traag na stress
Wat je dan samen met je voorschrijver kunt doen:
- herbeoordeel het doel van de medicatie
- kijk niet alleen naar focus, maar ook naar slaap en herstel
- meet een periode rusthartslag, spanning en stemming
- overweeg dosisverlaging of ander middel
- neem stressregulatie en traumabehandeling serieus
- zet slaap en ritme op nummer één
Bijstellen is geen falen. Doorgaan ook niet. Het gaat om afstemmen op wat je systeem nu aankan.
De middenweg
ADHD medicatie is geen vijand en ook geen onderhoudsproduct dat je gedachteloos kunt blijven gebruiken. Het vraagt aandacht, periodieke herijking en oog voor context.
Merk je dat je altijd aan staat, denk dan niet alleen in meer of minder ADHD. Kijk ook naar de belasting van je stress- en arousalsysteem. Soms ligt daar de sleutel om weer ruimte, rust en flexibiliteit terug te krijgen.
Meer lezen van Jim van Os?
Meer lezen over ADHD medicatie?
- Zijn er verschillende medicatierichtlijnen voor ADHD? – info van PsychoseNet
- Veilig afbouwen of stoppen met je medicatie – 33 tips – Info van PsychoseNet
- AD(H)D, bipolaire stoornis en medicatie – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Verder lezen over goede zorg en GGZ?
Onderstaande boeken zijn geschreven door hoogleraar Jim van Os. In deze eerlijke boeken lees je meer over psychose, trauma, de nieuwe GGZ, herstel en veel meer.
Geef een reactie