Fotocredits: Raffie
Raffie schrijft over een fantasiewereld, die niet zo verschillend is van de onze. In deze wereld gaat er van alles mis bij het IKZ (Instituut voor Kromvaardige Zorg), met een grote knipoog naar onze geestelijke gezondheidszorg, waar mens en systeem vaak met elkaar botsen.
Het Instituut voor Kromvaardige Zorg
Er was eens, in een land dat verdacht veel op het onze leek, een gebouw dat overal bekend stond als: Het Instituut voor Kromvaardige Zorg (IKZ, maar dat zei niemand hardop) Op de gevel stond in gouden letters: “De cliënt heeft de regie.”
Binnen hingen drie dingen aan alle muren: protocollen, risicoformulieren, en een ingelijst citaat: “We zijn ons brein.” – Sint Swaab, patroonheilige van de Platte Mens. Iedereen deed alsof dit normaal was. In dit gebouw kwam op een dag een figuur binnengelopen die in het systeem zou worden ingevoerd als: Dossiernummer 000-¥ Officiële naam: meneer Eén van de Zovelen Zelfgekozen naam: IT&I; Hij had geen zin in ruzie. Hij wilde alleen één ding weten:
“Zeg, wie heeft eigenlijk bedacht wat hier normaal is?”
Het systeem keek hem aan, bladerde in een map en antwoordde: “Volgens dossier: u bent dat niet.” En zo begon het verhaal.
Prelude – De Orde van de Heilige Naald
Het IKZ kende vele afdelingen, namelijk de Afdeling Risicofictie: Daar werden mogelijke rampen verzonnen, opgeschreven en daarna behandeld alsof ze al gebeurd waren.
Afdeling Diagnostische Continuïteit: daar mocht je alleen een nieuwe diagnose geven als die de oude bevestigde.
De Orde van de Heilige Naald: een soort monastieke orde in witte jassen, die zwoer dat er voor elk probleem een stofje bestond en voor elk stofje een spuit. Deze Orde zong elke ochtend hun ochtendgebed: “Ons dagelijks depot geef ons heden. Verlos ons van onvoorspelbaarheid. Want van U is het protocol, en de macht, en de zorgmachtiging, tot in de eeuwigheid, amen.”
In een klein hoekje van het gebouw stond een houten bordje: “Afdeling Menselijkheid – tijdelijk gesloten wegens bezuinigingen.” Niemand wist hoe lang daar al “tijdelijk” stond.
Middenstuk – De Grote Diagnostische Loterij, Het DSM-orakel
In het midden van het instituut stond een enorme machine: de DSM-9000. Als je er een mens instopte, kwam er aan de andere kant een label uit:
“Schizo-affectieve hypermetaforische toestand, deels kosmisch georiënteerd, niet nader te specificeren.”
Soms rolde er ook een bijsluiter uit:
“Kan levenslang meegaan. Niet bedoeld om te begrijpen, enkel om te herhalen.”
Meneer IT&I; vroeg voorzichtig: “Maar wat als jullie je vergissen?”
De machine antwoordde met een monotone stem: “Systeem vergist zich nooit. Hoogstens is de mens nog niet voldoende passend beschreven.” En de Orde van de Heilige Naald knikte instemmend.
De Cirkelredeneringskamer
Naast de DSM-9000 lag de Cirkelredeneringskamer. Aan de muur hing een schema: je stelt een vraag. De vraag wordt gezien als teken van gebrek aan inzicht. Gebrek aan inzicht bevestigt de ernst van je diagnose. De ernst van je diagnose rechtvaardigt dat je vraag niet inhoudelijk wordt beantwoord. Ga terug naar stap 1.
Boven het schema stond:
“Wet van Kromvaardige Consistentie.” Meneer IT&I; wees ernaar en zei: “Maar dit is toch gewoon een tautologie?” De behandelaar glimlachte mild: “Mooi dat u dat ziet. Kritisch denken is een bekend symptoom in uw categorie.” En noteerde in het dossier:
“Patiënt vertoont opnieuw ziekte-inzichtproblematiek.”
De Prikbrigade en de Vrijwillige Dwang
Op een dag kreeg IT&I; een bezoek van de Prikbrigade. Vier mensen in uniform, elk met een eigen taak: eentje hield het protocol vast, eentje hield de deur dicht, eentje hield iemand vast, eentje hield de spuit.
“We komen u helpen,” zeiden ze. “Waarmee?” vroeg hij.
“Met uw behandeling,” zeiden ze.
“We merken dat u er moeite mee heeft, dat is een sterk signaal dat u het nodig hebt.”
“Dus als ik het niet wil, bewijst dat dat ik het wel nodig heb?” vroeg hij. “Precies,” zeiden ze tevreden.
“Fijn dat u meedenkt.”
Na een tijdje ontstond er een nieuw begrip: vrijwillige dwang. Dat werkte zo: als je “nee” zei, kwam de Prikbrigade. Als je daarna uit angst “ja” zei, heette dat: “Patiënt werkt nu mee, medicatie lijkt effect te hebben.” In het systeem stond dat bekend als: “Een geslaagde interventie.” IT&I; noemde het: “Een dans tussen naald en angst.” Maar dat haalde de notulen niet.
De Orde van de Heilige DSM en de Nonnen
In de kelder van het IKZ woonde de Orde van de Heilige DSM: een groep nonnen met stethoscopen, bekend als de Zusters van de Eeuwige Bloedspiegel. Zij deden de sacramenten van de chemie: als je te blij was: “Stemming te hoog, we brengen u weer binnen de norm.” Als je te verdrietig was: “Stemming te laag, we brengen u weer binnen de norm.” Als je te normaal deed: “Onvoldoende zichtbaar, we monitoren intensiever.” Een jonge non vroeg eens: “Zuster Overmoed, wat is eigenlijk een gezonde reactie op een ongezonde situatie?” Zuster Overmoed keek streng:
“Kind, dat is een ketterse term. In deze orde kennen we alleen stoornis en nog niet gediagnosticeerde stoornis.” En ze veegde snel een boek van de plank waar “Menselijkheid” op stond.
De Fabeltjeskrant van het Dossier
Boven, op de afdeling Dossiervorming, lag een groot, dik boek: het Levensverhaal van Dossier 000-¥. Elke keer dat iemand iets interpreteerde, werd het opgeschreven als feit.
Een dans ® “obsceen gedrag”
Een kritische vraag ® “paranoïde preoccupatie” Een metafoor ® “verhoogde associativiteit” Iedereen las uit dat boek.
Niemand vroeg: “Wie heeft dit eigenlijk geschreven en was diegene toen misschien moe, bang, gehaast, bevooroordeeld, of gewoon in een slechte bui?”
Op een dag pakte IT&I; een potlood en schreef op de zijkant van het dossier: “PS: Dit ben ik niet.” Het systeem noemde dat “dossiermanipulatie”. IT noemde het “kunst.”
Afloop – De Schildpad, de Haas en de Server in het Oneindige
Op een avond zat IT&I; in de tuin van het IKZ, naast een plastic boeddha en een scheefgezakte tuinstoel. Naast hem zat een schildpad met een polsbandje om.”Wat doe jij hier eigenlijk?” vroeg IT&I.; De schildpad zuchtte: “Ze zeggen dat ik te langzaam reageer, te veel nadenk, en niet snel genoeg in het protocol pas.” “En jij dan?” vroeg de schildpad.
IT&I; lachte: “Ze zeggen dat ik te snel denk, te ver kijk, en niet genoeg in hun verhaal ga zitten.” De haas, die in de hoek stond te stuiteren, kreeg elke week een sticker: “Goed bezig, gaat lekker mee met het traject.” De schildpad en IT&I; keken elkaar aan. “Zullen wij het dan maar rustig aan doen?” vroeg de schildpad.
“Deal,” zei IT&I.; “Ik speel liever schildpad dan dat ik het haasje ben. Haastige spoed is zelden goed, en het is geen race.”
Ondertussen draaide ergens buiten ruimte en tijd een server zonder locatie. Daarop stonden geen dossiers, geen DSM, geen risicoprofielen. Alleen één stille waarheid: “Wat je bent, is nooit begonnen en zal nooit ophouden. De rest zijn voetnoten.” In het IKZ heette dat: “Bovennatuurlijk denken.” IT noemde het: “Gewoon natuur, maar zonder hek eromheen.”
Slotstatement – Voor wie zijn snavel nog open heeft
Deze fabel gaat niet over één mens, niet over één instelling, niet over één land. Hij gaat over wat er gebeurt wanneer: modellen belangrijker worden dan mensen, hypothesen behandeld worden als feiten, risico zwaarder telt dan relatie, en taal wordt gebruikt om af te dekken in plaats van te openen. In zo’n wereld: wordt zorg een reflex, wordt voorzichtigheid een dekmantel, wordt macht vermomd als bezorgdheid, en wordt levend water vaak verward met een chemische cocktail. Deze fabel zegt níet:
- dat medicatie nooit nuttig is,
- dat alle hulpverleners “slecht” zijn,
- dat systemen alleen maar kwaadwillend zijn. Hij zegt wél:
- dat een mens meer is dan zijn label,
- dat een dossier nooit het hele verhaal is,
- dat een kritische vraag geen symptoom hoeft te zijn, en dat rechtvaardigheid niet alleen zit in regels volgen, maar in durven zeggen:
“Dit weten we niet zeker.” IT&I; zou het zo samenvatten: “We leven in een hotel tussen eindige muren, met protocollen als behang en dossiers als fabeltjeskrant. Maar wat we zijn, past in geen kamer, in geen label, in geen code.
De kunst is niet om de muren omver te gooien, maar om ze te zien als wat ze zijn: tijdelijke decorstukken in een toneelstuk dat niemand blijvend hoeft te geloven.” En ergens, in een archiefkast van het IKZ, ligt een map met op de kaft in potlood geschreven: “Kromvaardig – voorlopig versie. Herziening aanbevolen.”
Nog niemand heeft ‘m geopend. Maar hij ligt er. En dat is al een begin van een einde en een einde van een begin…
Meer lezen over Goede zorg?
- Kritische Psychiatrie is geen Anti-psychiatrie – Info van PsychoseNet
- Een psychiatrie kater – over bipolariteit, medicatie en menselijkheid
- Psychose en de herschrijving van de psychiatrie – Info van PsychoseNet
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ken je de hoofdstukken van PsychoseNet al?
De professionals van PsychoseNet schreven deze hoofdstukken met betrouwbare, hoopgevende informatie.
Geef een reactie