Fotocredits: Header gemaakt met AI op basis van eigen tekst en beelden.
Wanneer ben je eigenlijk hersteld? En wat betekent het om weer ‘gewoon’ mee te doen in het dagelijks leven? Mara Daal (pseudoniem) schrijft over diverse onderwerpen waaronder ontregeling, zorg, familie en alledaags geluk. Over het leven en het herstel dat daarbinnen plaatsvindt.
Je ziet er goed uit. Maar wanneer ben je echt hersteld van een depressie?
Mijn schoonvader zegt dat ik er goed uitzie. We drinken koffie in de zon. Mijn zoon eet tevreden een puddingrozijnenbroodje. Ik bedank mijn schoonvader. Mensen bedoelen meestal iets anders wanneer ze zeggen dat je er goed uitziet. Ze bedoelen: ik zie niets meer aan je. Dat is geruststellend. Vaak vooral voor de ander.
Jarenlang dacht ik dat herstel betekende dat ik mij weer goed zou voelen. Inmiddels vermoed ik dat herstel al kan beginnen wanneer anderen niet langer hoeven te schrikken. Je kleedt je aan, je komt op tijd, je vraagt of iemand nog koffie wil. Het innerlijk leert zich gedragen.
Freud wist dat beschaving vooral bestaat uit dingen die we niet doen. Misschien geldt dat ook voor gezondheid: ze bestaat voor een deel uit dingen die we niet meer laten zien.
Mijn zoon likt de pudding van zijn vingers. Ik zie er goed uit.
Wat een diagnose kan doen met hoe we naar mensen kijken
Mijn zoon ziet op de open afdeling twee mannen schaken. ‘Wie wint?’ vraagt hij. Ik weet het niet. Tot dat moment had ik ook niet naar het bord gekeken. Ik had twee medepatiënten gezien.
Dat is een van de voordelen van kennis: je weet sneller wat iemand is. Artsen hebben diagnoses, familieleden hebben verhalen en patiënten krijgen uiteindelijk vaak beide.
Mijn zoon kent de mannen niet. Hij weet niet waarom ze hier zijn en vraagt er ook niet naar. Voor hem is voldoende dat één man wit heeft en de ander zwart. Een van hen houdt een paard even boven het bord. Daarna zet hij het op een ander veld. ‘Nu weet hij het,’ zegt mijn zoon.
Misschien.
Op weg naar buiten vraagt hij nog eens wie er gewonnen heeft. Ik moet hem het antwoord schuldig blijven. Hij wilde weten wie won. Ik had vooral gezien wie patiënt was.
Ben je hersteld van een depressie als je weer productief bent?
Mijn begeleider zegt dat ik productief ben. Het is bedoeld als compliment en ik neem het ook zo aan. Wie veel produceert, moet wel ongeveer in orde zijn.
Tijdens mijn depressie produceerde ik weinig. Vooral gedachten, maar die telden nergens mee. Nu schrijf ik artikelen, beantwoord ik e-mails en eet ik een ijsje met een vriendin. Kennelijk zijn er voldoende bewijzen verzameld dat ik weer functioneer.
De psychoanalyse zou vermoedelijk bezwaar hebben gemaakt tegen het woord ‘functioneren’. Een mens is geen koffiezetapparaat. Toch vragen we zelden meer van herstel dan dat het apparaat het weer doet.
Mijn begeleider vraagt wanneer ik het volgende conceptartikel kan aanleveren. Ik noem een datum. Hij knikt tevreden. Op weg naar huis denk ik dat gezondheid misschien gewoon de toestand is waarin anderen weer iets van je durven verwachten.
Waarom je niet kunt bepalen wat anderen van je denken
In een studiegroep ging het over gedrag in groepen. Kleine gewoonten bepalen mee hoe anderen je zien: wie vaak onderbreekt lijkt dominant, wie weinig zegt onzeker, wie veel lacht misschien zenuwachtig.
Op weg naar huis begon ik mijn eigen gewoonten langs te lopen. Te snel antwoorden. Iets uitleggen terwijl niemand erom vraagt. Mijn gezicht blijkbaar niet altijd laten weten dat ik het gezellig heb.
Dat vond ik vermoeiend. Moest ik voortaan niet alleen mezelf zijn, maar ook voortdurend controleren welke versie van mij bij anderen aankwam?
Adam Phillips hielp onverwacht. Zijn psychoanalytische idee is, eenvoudig gezegd, dat mensen elkaar nooit onbevangen zien. We kijken met onze eigen verwachtingen, verlangens en eerdere ervaringen. Dezelfde stilte kan voor de één rustig zijn en voor de ander afstandelijk. Het gedrag is hetzelfde; het verhaal erover verandert. Dat verhaal kan ik dus niet volledig beheren.
Ik kan proberen niet door iemand heen te praten. Ik kan beter luisteren en vriendelijk zijn. Maar ik hoef niet daarna ook nog in andermans hoofd de eindredactie te doen. Dat scheelde tijdens het laatste stuk naar huis aanzienlijk.
Waarom niet alles in het leven opgelost hoeft te worden
Ik zit op een bankje aan het water. De wind is zacht genoeg om alleen aan de bladeren te zien dat hij er is. In het riet klinkt voortdurend iets dat ik niet kan aanwijzen. Een vogel roept drie keer. Verderop vliegt een libelle laag over het water, blijft even hangen en schiet dan zijwaarts weg.
Ik denk aan de dingen in mijn leven die ik nog steeds probeer op te lossen. Gesprekken die anders hadden moeten gaan. Keuzes waarvan ik graag zou weten of ze juist waren. Mensen die ik beter zou willen begrijpen, liefst met terugwerkende kracht.
Het vreemde woord is ‘oplossen’. Alsof ieder probleem ergens een juiste vorm heeft en ik alleen nog niet lang genoeg heb nagedacht. Maar sommige dingen worden niet opgelost. Ze worden oud. Ze veranderen van gewicht. Je leert waar je ze kunt neerzetten zonder er steeds tegenaan te lopen.
Op het water verdwijnen de kringen van iets wat ik niet heb zien vallen. Het riet ruist verder. Er is geen conclusie.
Kun je je partner ooit echt kennen?
Ik luister naar een podcast over de vraag of je iemand ooit echt kunt kennen. Vrij snel denk ik aan mijn man.
Dat voelt bijna onbeleefd. Juist hem zou ik toch moeten kennen. Ik weet hoe hij kijkt als hij moe is, wanneer ik beter niets moet oplossen en wanneer juist wel. Na jaren ontstaat gemakkelijk de indruk dat je van de ander een gebruiksaanwijzing hebt samengesteld.
De podcast haalt Sartre en De Beauvoir erbij. Een ander mens, is ongeveer de onaangename boodschap, blijft altijd meer dan wat jij van hem begrijpt. Zodra ik denk: zo is hij nu eenmaal, heb ik hem niet alleen leren kennen. Ik heb hem ook een beetje vastgezet. Dat erken ik minder graag.
Soms reageert mijn man anders dan ik had verwacht en is mijn eerste gedachte niet: interessant, wie ben jij vandaag? Eerder: vreemd, dit klopt niet met mijn beeld. Daar moest ik om glimlachen.
Misschien is twintig jaar van iemand houden niet twintig jaar dichter bij de oplossing komen. Misschien is het oefenen in het weggooien van de oplossing.
Hoe voelt een diepe depressie? Als zelfs tandenpoetsen veel is
Een diepe depressie klinkt als een groot verdriet. Dat kan misleidend zijn. Verdriet kan nog ergens over gaan. Een depressie haalde bij mij juist het onderscheid weg tussen belangrijk en onbelangrijk. Een brief beantwoorden, douchen, een boterham smeren: alles krijgt hetzelfde gewicht. Niet zwaar zoals een verhuisdoos zwaar is, maar zwaar doordat nergens een reden voor lijkt te bestaan. Mensen vragen soms wat je dan de hele dag doet.
Dat is moeilijk uit te leggen, want je ligt niet noodzakelijk te huilen. Je kunt naar een kopje kijken dat naar de keuken moet en twintig minuten in hersenmist weten dat het daarheen moet. Soms heb je wel honger, maar kan je toch niet opstaan. Je kunt tandenpoetsen uitstellen alsof er eerst een ingewikkelde beslissing genomen moet worden.
Het vreemdste is misschien dat je verstand vaak gewoon blijft werken. Je weet dat twee minuten buiten waarschijnlijk beter is dan twee uur op bed. Ook weet je dat mensen van je houden. Je weet zelfs dat een depressie voorbij kan gaan. Alleen heeft weten zijn uitvoerende macht verloren.
Dat is voor mij dichter bij depressie dan verdriet: de wereld blijft bestaan, maar de werkwoorden doen het niet meer.
Over Mara Daal (pseudoniem): Ze schrijft over psychiatrie en het gewone leven eromheen. In korte, persoonlijke observaties kijkt ze naar wat er gebeurt wanneer ontregeling, zorg, familie en alledaags geluk onverwacht naast elkaar komen te staan.
Meer leven over het dagelijkse leven en herstel?
- 100+ lifehacks voor een eenvoudiger leven in de rush van elke dag — Wendy de Pree
- Je leven weer oppakken na psychische crisis – Info van PsychoseNet
- Leren leven – het loslaten van herstel
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ontvang jij de PsychoseNet nieuwsbrief al?
Meld je aan en ontvang iedere week de nieuwe blogs en interessante items in je inbox.
Geef een reactie