Fotocredits: Pixabay; Vilkasss
Schrijver en arts Gabor Maté vertelt hoe hij zou communiceren met iemand die zwaar in de put zit. En dan maakt hij een cruciaal onderscheid tussen wie jij bent en de depressie.
Triggerwarning: de volgende blog bevat voor sommige lezers heftige onderwerpen, waaronder suïcidale gedachten. Heb je Zelfmoord-gedachten? www.113.nl, 0800-0113
Wie praat er?
Ik heb jarenlang gepraat met en geluisterd naar mijn eigen depressie. Soms dacht ik wel eens: deze persoon (ik!) leeft in een soort bubbel, in een trance, in een zelfhypnose, in een uiterst negatieve waan, een waan van depressie. Maar eigenlijk zegt arts en schrijver Gabor Maté dit alles veel duidelijker, namelijk: “Wie praat hier? Ben jij het? Of is het de depressie die praat?”
Als je deze vraag stelt aan iemand met depressie, dan kijkt-ie je vreemd aan. Wat? Wie praat er? Ik ben het gewoon die praat want ik bén depressief. Praat de depressie? Wat bedoel je in hemelsnaam? Je praat geheimtaal, hocus pocus, ik begrijp je niet.
Het is vragen aan iemand die liederlijk dronken is of hij of de alcohol praat. Pas als hij een beetje nuchter wordt, begrijpt hij dat hij dronken was en dat inderdaad de alcohol aan het praten was.
Een negatieve stem
De vraag ‘Wie praat er?’ is zo elementair omdat je dan beseft dat jij die depressie niet bent. Het is/zijn de onbewuste, dwangmatige, automatische, negatieve stem/gedachten/gevoelens/beelden van je irrationele brein (ego) dat doodsbang is en nooit zijn grote stomme bek houdt en overal negatief doorheen zeurt en dreint en zanikt en dreigt en schreeuwt en buldert en eeuwig herhaalt. De tiran. De terrorist. Word je bewust van die stem, dan ben je al een heel eind op weg – de weg naar herstel.
Die stem wil je helpen, maar helpt je de vernieling in. Evolutionair biologen leggen uit: we hebben allemaal de genen geërfd van de overlevenden. Wie hebben overleefd? De mensen die constant van alles en iedereen bang waren en zich concentreerden op alles wat mogelijk gevaarlijk was. Kortom: die negativiteit heeft eeuwen en eeuwen ons leven gered.
Eckhart Tolle werd wakker uit zijn suïcidale depressie toen hij ineens besefte dat hij tegen zichzelf zei: “Ik kan niet meer met mezelf leven”. Wie is de ik? En wie is mezelf?
Bingo!
Ik kijk net als jij wel eens naar filmpjes op YouTube. Vaak is het niks, nog vaker is het middelmatig, maar een enkele keer denk ik: bingo! Dan zegt iemand iets waar je mond van openvalt en dat je denkt: dit is echt precies zoals het is. Gelukkig zegt deze persoon het hardop en glashelder. Hè hè, hier hebben we wat aan.
Schrijver en arts Gabor Maté zegt het loepzuiver in deze twee minuut durende video:
Het gesprek
De interviewster Dahlia Kurtz: Iemand die lijdt, zegt: “Ik kan nergens heen, ik kan niets doen, hulp is duur, ik ben eenzaam”.
Maté: “Nou, het eerste wat ik zou zeggen is: wie praat er sowieso op deze manier? Welk deel van jou praat er op deze manier?”
De interviewster: “Welke delen zou je in deze situatie aanspreken?”
Maté: “Nou, het deel dat hulp vraagt. Dat is het deel dat om jou geeft, anders zou je die vraag helemaal niet stellen, en alles onzin vinden. Dus dit is een deel van jou dat echt om jou geeft.”
De interviewster: “Dat is iets wat mensen echt nodig hebben; dat is een perfecte vraag om jezelf op dat moment te stellen.”
Maté: “Ja, dat is deels wat ik doe. En dan zou ik zeggen, oké, je kunt je dus geen dure therapeut veroorloven, maar kun je een boek lezen uit de bibliotheek? Er zijn daar veel goede boeken te vinden. Kun je op YouTube luisteren naar mensen die praten over het vinden van zichzelf na een trauma? Kun je ademhalen? Kun je op YouTube wat ademhalingsoefeningen vinden? Kun je een koude douche nemen? Want een koude douche kan een enorm verschil maken voor je zenuwstelsel. Kun je een wandeling maken? Kun je naar een boom kijken? Zijn er online groepen waar je lid van kunt worden en nuttige gesprekken kunt voeren met mensen? Ik bedoel, mensen kunnen kiezen uit een heleboel dingen.”
De interviewster: Maar iemand zal zeggen: “Dat werkt niet voor mij.”
Dit is de essentie
(Ik, François, zeg nu: deze interviewster is erg goed. Ze is een ervaringsdeskundige of iemand die veel ervaring heeft met depressieve mensen want deze opmerking van haar is de regel, dit is de essentie, dit is nou verdomme depressie! Ik herken het bij mijzelf toen ik depressief was en ik herken het toen ik werkte als vrijwilliger bij de Depressielijn van de Depressie Vereniging. De reactie op elke positieve suggestie wordt keer op keer weggehoond: “Misschien werkt het voor jou, maar niet voor mij”.)
Dus de interviewster reageert: Maar iemand zal zeggen: “Dat werkt niet voor mij”.
Maté: “Dan zou ik zeggen: wie zegt dat? Welk deel van jou gelooft dat het niet zal werken voor jou? En ja, ik weet zeker dat je veel teleurstellingen hebt gehad, maar welk deel van jou is daarvan overtuigd? Nou, het deel dat ervan overtuigd is dat het niet zal werken voor jou, is het deel dat zo erg is gekwetst in de kindertijd, dat je geen uitweg zag en je het nog steeds door de ogen van dat kind bekijkt.”
Self-fulfilling prophesy
Ik, François, denk wel eens dat Maté, Freud en bijvoorbeeld ook Alain de Botton (en legers aan deskundigen) jeugd en jeugdtrauma er altijd wel erg vlug bijhalen. Er zijn genoeg deskundigen (bijvoorbeeld Albert Ellis en Timothy Miller) die dat met mij eens zijn.
De eersten zeggen: Waarom ben je zo geworden? De laatsten zeggen: Wat denk en doe je nu dat dit probleem in stand houdt?
Als je tegen jezelf zegt: “Dit gaat mij niet lukken, er is geen uitweg”, dan zal je ook niks gaan doen. Als je tegen jezelf zegt: “Er is misschien wel een uitweg”, dan ga je wel iets doen. Self-fulfilling prophesy.
Observeer die doemgedachten
Maar goed. Dit onderscheid maken van de mens en de depressie is cruciaal omdat je dan beseft dat jij de depressie niet bent, maar hebt. Maak van onbewuste, automatische gedachten niet je identiteit. Als je dit echt beseft, kan er een afstand komen tussen jou en de depressie. Je kan op een bepaald moment beseffen dat die eeuwig negatieve gedachten/stemmen elke vijf seconden automatisch in je kop floepen, dus zonder dat jij dat doet. (Bij iedereen, maar bij ons extreem.)
Die automatische, negatieve, destructieve gedachten, dat is je ego dat je in principe wil helpen, maar je dus de vernieling in helpt. Hij overdrijft en gilt en herhaalt zichzelf eeuwig en maakt er een verhaal van vol doem en ellende en negativiteit. En identiteit. Word je bewust van die stem: hee, wat zegt-ie nou weer? En wat nu weer? Vecht er niet tegen, verdoof het niet, ga er niet mee in discussie. Luister ernaar, observeer die doemgedachten. Mindfulness. Laat die gedachten komen, dan zullen ze ook weer verdwijnen. Later kan er een moment komen dat je er wel mee in discussie gaat: (zelf)therapie.
Een depressief iemand die dit leest, denkt nu: Misschien kan dit blog anderen helpen, maar mij niet. Nee, dat denkt die depressieve persoon niet, dat weet hij of zij zeker. Honderd procent zeker. Dat is een symptoom van depressie.
François de Waal
Meer lezen van François de Waal?
Meer lezen over depressie?
- Depressie is een tiran in je hoofd die de baas mag spelen
- Wat is manie, depressie en psychose? – Info van PsychoseNet
- Vecht niet tegen negatieve gedachten/gevoelens/stemmen
- Behandeling van depressie – Info van PsychoseNet
- Word wakker uit je doemdenk-zelfhypnose
Heb je een vraag?
Onze experts beantwoorden jouw vraag in het online Spreekuur van PsychoseNet. Gratis en anoniem.
Ontvang jij de PsychoseNet nieuwsbrief al?
Meld je aan en ontvang iedere week de nieuwe blogs en interessante items in je inbox.
Geef een reactie