Antwoord
Beste Q., dank voor je vraag!
Dag in dag uit zo’n martelend gevoel moet loodzwaar zijn. Of het bij jou acathisie is kan ik op afstand niet vaststellen, maar ik kan je wel vertellen hoe er in de literatuur naar gekeken wordt.
Acathisie heeft twee kanten: een subjectieve, de innerlijke onrust en het gevoel dat je het niet uithoudt in je eigen lijf of in de tijd, en een objectieve, de zichtbare bewegingsdrang. In de gangbare meetschaal (de Barnes-schaal) worden die apart gescoord, en er bestaat ook zoiets als subjectieve acathisie, met vooral die innerlijke kwelling en weinig zichtbare beweging. Wat je beschrijft bij Haldol, dat de tijd sneller door moest en je steeds iets om handen moest hebben, past daar goed bij. Bewegingsdrang is een belangrijk kenmerk, maar geen harde voorwaarde.
Dan de afbouw. Acathisie kan ook optreden bij verlagen of stoppen van een antipsychoticum, de zgn. onttrekkingsacathisie. Olanzapine blokkeert niet alleen dopamine maar ook acetylcholine- en histaminereceptoren. Je lichaam past zich daarop aan door die systemen gevoeliger af te stellen; ga je te snel omlaag, dan krijg je een rebound met onrust, angst, slecht slapen en soms precies dat ondraaglijke innerlijke gevoel. Van de andere middelen kan escitalopram zelf ook acathisie-achtige onrust geven. Lorazepam werkt kort, en bij 4 mg per dag kun je tussen de innames door onttrekking krijgen, ook een rauwe innerlijke onrust. Mirtazapine in lage dosis wordt juist soms tegen acathisie gegeven en lorazepam dempt het ook, wat het beeld nog troebeler maakt. Op de keper beschouwd draaien vier middelen aan dezelfde knoppen wat het ingewikkeld maakt.
Wat ik zou doen: eerst stabiliseren voordat je verdergaat, en nooit twee dingen tegelijk veranderen. Bespreek met je psychiater of je met de olanzapine even terug kunt naar de dosis waarop het draaglijker was, en daarna veel langzamer verder, hyperbool, met stapjes van 5 tot 10 procent van de laatste dosis per maand. Je zit al in de laatste moeilijke stapjes, daar zijn taperingstrips voor bedoeld. De huisarts hoeft bij de Regenboog Apotheek alleen het adviesformulier te ondertekenen, maar let op: niet alle zorgverzekeraars vergoeden taperingstrips. Vraag ook of propranolol iets voor je is, dat wordt vaak gebruikt bij acathisie. De lorazepam komt later aan de beurt, volgens het Ashton manual via een overstap naar diazepam, dat lang werkt en een stabiele spiegel geeft.
Neem deze informatie mee naar je psychiater. Die wil ook het goede voor je, dus vraag of jullie samen naar die subjectieve kant kunnen kijken in plaats van alleen naar de bewegingsdrang. Komen jullie er niet uit, dan kun je via je huisarts of psychiater een second opinion vragen bij een van de zeven UMC’s. Intussen: afleiding helpt, gebruik dat bewust. Wandelen, iets met je handen doen, lichaamsgericht werken, mindfulness of ACT om het gevoel te laten zijn zonder ertegen te vechten. Plus lotgenoten die dit kennen helpen echt.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen.
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
- Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
- Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
- Ben je op zoek naar tools om uit je hoofd te komen en te kiezen voor wat belangrijk is? Kijk dan op deze site. Gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
- Wil je werken aan je lifestyle? Hier vind je goede informatie.
- Patiëntenvertrouwenspersoon (pvp): geeft advies en ondersteuning, maar alleen aan cliënten met een Wvggz-maatregel of in een Wvggz-accommodatie. Vrijwillige, ambulante cliënten zonder dwang kunnen terecht bij de klachtenfunctionaris van hun instelling.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
Beantwoord door: Jim van Os op 6 oktober 2026
