Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Beste dokter Van Os,
Door off-labelgebruik van quetiapine om te slapen (lage dosis: <25 mg) ben ik 20 kg aagekomen in een jaar tijd. Ik ben Aziatisch en eerder altijd ruim onder de 60 kg gebleven.
Ik las dat quetiapine de eilandjes van Langerhans permanent kan beschadigen.
Klopt dit, en heb ik daardoor een heel ander postuur gekregen?
Wat ik ook doe, ik krijg het er niet af. Ik ben altijd in beweging en eet en drink gezond.
Graag uw visie en hartelijk dank!
Hey G., dank voor je vraag!
Je observatie klopt. Quetiapine kan ook in lage doseringen duidelijke gewichtstoename geven. Dat zie ik vaker, ook bij mensen die gezond leven en altijd slank zijn geweest.
Dan je kernvraag over de eilandjes van Langerhans. Er is geen goed bewijs dat quetiapine deze eilandjes permanent beschadigt. Wat wél bekend is, is dat quetiapine de insulinegevoeligheid kan verstoren en de stofwisseling kan ontregelen. Dat gebeurt via meerdere routes tegelijk. Verhoogde eetlust, veranderde vetopslag, effecten op slaap-waakritme en directe invloed op glucose- en vetstofwisseling. Dat kan al bij lage doseringen optreden, zeker bij mensen die hier genetisch gevoeliger voor zijn. Aziatische achtergrond kan daarbij een rol spelen, omdat de metabole respons op antipsychotica gemiddeld sterker is.
Wat er waarschijnlijk bij jou is gebeurd, is geen blijvende beschadiging, maar een reset van het metabole systeem naar een andere stand. Het lichaam leert als het ware een nieuw evenwicht aan. Dat evenwicht is hardnekkig. Daardoor voelt het alsof je een ander postuur hebt gekregen dat niet meer meebeweegt met leefstijl, hoe gezond die ook is. Dat is frustrerend en oneerlijk, maar het is een bekend fenomeen.
Belangrijk om te zeggen. Dit betekent niet dat herstel onmogelijk is. Het betekent wel dat afvallen na antipsychotica vaak niet werkt via wilskracht of discipline alleen. Het gaat om subtiele regulatie. Denk aan slaapkwaliteit, stressbelasting, timing van eten, spiermassa behouden, en soms ook medische begeleiding gericht op metabole gezondheid. Niet harder je best doen, maar slimmer en rustiger.
Dat quetiapine off-label voor slaap is voorgeschreven, is iets wat vroeger veel gebeurde en nu steeds kritischer wordt bekeken. Achteraf gezien had men dit risico beter moeten wegen. Dat maakt jouw ervaring niet minder reëel.
Kort samengevat. Nee, er is geen overtuigend bewijs voor blijvende schade aan de eilandjes van Langerhans. Ja, quetiapine kan langdurige metabole veranderingen geven die moeilijk terug te draaien zijn. En nee, dit ligt niet aan jouw leefstijl of inzet.
Je lichaam heeft een andere setpoint gekregen. Dat vraagt om mildheid richting jezelf en realistische verwachtingen, niet om zelfverwijt.
Hope this helps,
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
