Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hallo Jim,
Hoe kan ik als individu mijn medemens – met of zonder psychische disbalans – helpen om zich écht gehoord, gezien, erkend te voelen en een bijdrage leveren aan andermans bestaansrecht? Of concreter: hoe ‘zie’ ik iemand écht?
Hoe kan ik een ander helpen emoties te ontladen? Hoe zorg ik ervoor dat ik zelf geen emoties overneem en wat voor rol speelt ‘gefragmenteerd zijn’ en niet kunnen meedoen met het ‘standaard script’ bij bestaansrecht?
Hartelijk dank voor je reactie.
Hey H., dank voor je vraag!
Mooie vraag en eerlijk gezegd een die ik in de ggz veel te weinig hoor. Het antwoord is minder ingewikkeld dan je denkt en tegelijk moeilijker dan het klinkt, want iemand écht zien begint met niks doen. Niet oplossen, niet adviseren, niet relativeren, niet vertellen dat je iemand kent met precies hetzelfde. Buber noemde dat het verschil tussen ik-het en ik-jij: zodra de ander een probleem wordt dat jij gaat oplossen, is die persoon object geworden, ook al bedoel je het nog zo goed. Mensen voelen dat feilloos aan.
Praktisch betekent het: doorvragen op betekenis in plaats van op feiten. Dus niet “en wat gebeurde er toen?”, maar “wat deed dat met je?”, of gewoon “vertel eens meer”. Vat af en toe samen wat je denkt te horen en check of het klopt. Laat stiltes staan, ook als ’t ongemakkeljk wordt, want daar gebeurt het meestal. En schrik niet van intensiteit. Als jij niet terugdeinst voor wat er komt, is dat vaak de hele boodschap: dit mag er zijn en ik ben er nog steeds.
Emoties ontladen kun je niet organiseren, je kunt alleen de voorwaarden maken. Je zenuwstelsel leent ritme uit aan dat van de ander, co-regulatie heet dat. Als de ander versnelt, vertraag jij. Rust doet daar het werk, niet de woorden. Wandelen werkt om die reden vaak beter dan tegenover elkaar zitten: naast elkaar, geen oogcontactdruk en ritme in het lijf. En let op, een grote ontlading is niet per se het doel. Emotie in kleine doses benaderen, benoemen, vertragen en leren verdragen levert meestal meer op dan een catharsis waar iemand daarna kapot van is.
Dan het overnemen. Daar is aardig wat onderzoek naar en het verschil zit tussen empathische stress en compassie. Voel je mee in de zin van hetzelfde voelen, dan gaan bij jou de pijnnetwerken aan en dat houdt niemand vol, dat is de route naar uitputting. Compassie is een andere stand: warm, betrokken, gericht op de ander, maar jij blijft in je eigen lijf zitten. Dat activeert de affiliatiekant van het systeem en is wel vol te houden. Concreet: voeten op de grond, adem laag, jij bent de oever en niet de rivier. En heel belangrijk, wees nooit iemands enige. Social holding is groepswerk. Wie in zijn eentje het vangnet van een ander wil zijn gaat kopje onder en sleept de ander mee.
Dan bestaansrecht en dat gefragmenteerde. Onze samenleving koppelt bestaansrecht aan een script: werk, inkomen, huis, relatie, productief zijn. Wie dat script niet kan spelen raakt zijn bestaansrecht bij voorbaat kwijt, en dat verlies doet vaak meer pijn dan de klachten zelf. Het sterkste wat jij daartegenover kunt zetten is wederkerigheid. Dus niet alleen geven maar ook vragen. Vraag iemand om hulp, om een mening, om mee te gaan. Bestaansrecht ontstaat waar je er voor iemand toe doet, niet waar je goed wordt geholpen. En verder: kwartiermaken. Ga mee naar de koffiebar, de vereniging, de wandelgroep, de bibliotheek. Zoek niet de plek waar iemand zich moet aanpassen, maar de niche waar dat gefragmenteerde geen probleem is. Die niches bestaan, ze liggen alleen niet voor het oprapen. Werk aan de winkel dus, maar wel het mooiste werk dat er is.
Hope this helps en kijk vooral bij de informatie hieronder, want er is nog veel meer over te zeggen, kijken en lezen. En als je meer intensief contact wil, ga dan naar onze chat.
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
