Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hoi Jim,
Een naaste heeft 9 maanden na het gebruik van olanzapine nog steeds last van anhedonie, ook al gebruikt hij het dus niet meer.
Momenteel gebruikt hij aripiprazol en hij vroeg zich af of bupropion zou kunnen helpen voor het herstel van anhedonie.
Wat vind jij hiervan en waarom hebben mensen zo lang nog last van anhedonie?
Dank je wel.
Beste G.,
Dank je wel voor je vraag!
Anhedonie na antipsychotica komt vaker voor dan mensen denken. En het kan inderdaad lang aanhouden, ook maanden nadat iemand gestopt is. Dat voelt onlogisch, maar het heeft te maken met hoe het brein zich aanpast.
Olanzapine dempt onder andere het dopaminesysteem. Dat systeem is juist betrokken bij motivatie, plezier, beloning. Als je daar lang op dempt, gaat het brein zich aanpassen. En als je stopt, staat dat systeem niet meteen “aan”. Het moet zichzelf opnieuw afstellen. Dat kost tijd. Soms veel tijd.
Daar komt nog iets bij. Psychose zelf, en alles eromheen – stress, ontregeling, misschien trauma van de episode – kan ook een soort “vlakke” fase geven daarna. Dus het is vaak niet één oorzaak, maar een combinatie.
Dan aripiprazol. Dat werkt anders dan olanzapine, meer als een soort gedeeltelijke dopamine-agonist. Bij sommige mensen helpt dat juist iets tegen anhedonie, bij anderen niet of zelfs averechts. Dat is heel individueel.
Bupropion grijpt ook aan op dopamine en noradrenaline. In theorie kan het helpen bij anhedonie, en in de praktijk zien we dat soms ook. Maar het is geen wondermiddel. En bij mensen met psychosegevoeligheid moet je er voorzichtig mee zijn, omdat het ook activerend kan zijn en in sommige gevallen onrust of zelfs psychotische klachten kan uitlokken.
Dus het is geen gek idee, maar wel iets wat je heel zorgvuldig en in overleg moet doen. Lage dosis, goed monitoren.
Wat ik vaak zie is dit. De neiging ontstaat om te denken: “er is iets kapot, we moeten het fixen met een middel”. Maar anhedonie is vaak ook een fase in herstel. Het systeem zit als het ware in een soort “spaarstand”.
Herstel zit dan niet alleen in medicatie, maar juist ook in langzaam weer prikkels toelaten. Dingen doen zonder dat het meteen goed voelt. Kleine stapjes. Wandelen, contact, ritme. Het gevoel komt vaak pas later terug. Eerst komt het gedrag, dan pas weer het plezier. Dat is tegenintuïtief maar wel hoe het vaak werkt.
Dit vraagt een andere houding. Niet wachten tot je iets voelt, maar doen ondanks dat je weinig voelt. Dat is eigenlijk een soort omgekeerde logica.
Als iemand meerdere medicaties heeft gehad of nog gebruikt, kan er ook sprake zijn van een soort “oppositional tolerance”. Het brein is dan tijdelijk minder responsief op beloning. Ook dat trekt vaak langzaam bij.
Dus ja, bupropion kan een optie zijn, maar niet dé oplossing. Het grotere verhaal is dat het brein tijd nodig heeft om opnieuw te leren voelen.
En dat is frustrerend langzaam, maar meestal niet blijvend.
Hope this helps,
Greetz Jim
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
