Hulplijnen

Stuur een blog in

Tools

Onderwerpen

Series

Stichting PsychoseNet

Steun ons

Doe een donatie

Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Kan het kwaad als lithiumcontroles niet gedaan zijn?

Vraag

Kan het kwaad als lithiumcontroles niet gedaan zijn?

Het is erbij ingeschoten volgens mijn psychiater. Hij zegt dat het niet heel veel kwaad kan zolang ik geen klachten heb.

Eigenlijk vind ik zijn reactie kwalijk en ben ik wél bezorgd erover.

Antwoord

Hey X., dank voor je vraag!

Goed dat je dit aankaart. Lithium is een effectief middel bij bipolaire stemmingsgevoeligheid, maar het is ook een middel met een smalle therapeutische breedte. Dat betekent simpel gezegd: de afstand tussen een werkzame spiegel en een te hoge spiegel is niet enorm groot. Daarom zijn controles geen formaliteit maar onderdeel van veilig gebruik.

Wat wordt normaal gecontroleerd? Meestal de lithiumspiegel in het bloed, de nierfunctie en de schildklierfunctie. Lithium wordt volledig via de nieren uitgescheiden. Als de nierfunctie verslechtert, kan de lithiumspiegel stijgen zonder dat je dat meteen merkt. Daarnaast kan lithium op termijn de schildklier beïnvloeden, wat weer invloed heeft op energie, stemming en gewicht.

Nu het goede nieuws. Als jij geen klachten hebt zoals trillen, misselijkheid, braken, diarree, verwardheid, extreme dorst of veel plassen, dan is de kans klein dat er sprake is van een acute lithiumintoxicatie. In die zin heeft je psychiater gelijk dat het niet meteen “heel veel kwaad” hoeft te kunnen.

Maar dat is niet hetzelfde als: het maakt niet uit. Controles horen er gewoon bij. Zeker in het tweede jaar gebruik is het gebruikelijk om minstens één of twee keer per jaar spiegel, nierfunctie en TSH te controleren. Het is dus terecht dat jij dit serieus neemt.

Wat hier ook meespeelt is vertrouwen. Als iets “erbij is ingeschoten”, dan kan dat voelen als: mijn veiligheid is niet topprioriteit. Dat is een relationeel punt, niet alleen een medisch punt. Je mag dus rustig zeggen: ik wil dat dit structureel ingepland wordt. Niet vanuit verwijt, maar vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Inhoudelijk nog iets belangrijks. Lithium werkt niet alleen doordat het “iets dempt”, maar doordat het stabiliserend ingrijpt op second messenger systemen en intracellulaire signaalroutes, onder andere via invloed op GSK-3. Het maakt je emotionele golfbeweging minder piekerig en minder diep. Dat is waardevol. Maar het blijft een middel dat monitoring vraagt.

Je gebruikt ook nog andere medicamenten. Het is dan extra belangrijk om overzicht te houden en niet ongemerkt in polyfarmacie te blijven hangen zonder periodieke evaluatie. Als je een jaar stabiel bent, is dat prachtig. Dan is het juist een goed moment om samen te bespreken wat de minimal effective dose is van elk middel, en wat echt nodig is.

Dus concreet: nee, het is niet automatisch gevaarlijk als een controle een keer gemist wordt en jij geen klachten hebt. Maar ja, structurele controles horen bij goed lithiumgebruik. Je bezorgdheid is dus begrijpelijk en niet overdreven.

En misschien nog dit. Stabiliteit is niet alleen medicatie. Het is ook ritme, slaap, regelmaat, sociale bedding. Lithium helpt je systeem in evenwicht te blijven, maar het is medicatie plus opportunity. Dus blijf ook investeren in die andere pijlers.

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.

Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 16 februari 2026

Gerelateerd

Meer over

Lithium
Medicatie

Lees ook