Ruim 25 jaar gebruik ik antidepressiva. Ik ben nu al een tijdje in de overgang en vroeg me af of mijn antidepressivum minder of anders kan werken door de hormoondaling.
Kunt u daar iets over zeggen?
Dank u wel!
Veel gezochte termen
De PsychoseNet Kennisbank
Beantwoord door
Auteur
Jim van Os
Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Heeft de overgang invloed op de werking van antidepressiva?
Vraag
Antwoord
Hey D., dank voor je vraag!
Goeie en scherpe vraag. Kort antwoord: ja, hormoondaling in de overgang kan absoluut beïnvloeden hoe een antidepressivum werkt en voelt. Dat is geen inbeelding en medisch onderbouwd.
Eerst het mechanisme. Oestrogeen en serotonine zijn nauw verweven. Oestrogeen heeft directe effecten op:
- Hoeveelheid serotonine die wordt aangemaakt en afgebroken in ’t brein;
- Dichtheid en gevoeligheid van serotonine-receptoren;
- Werking van de serotonine-transporter (precies waar SSRI’s op inwerken);
- Stemming-regulatie via meerdere routes (HPA-as, neuroplasticiteit, BDNF).
Wanneer oestrogeen wegvalt – zoals tijdens de overgang – kunnen al die systemen anders gaan werken. SSRI’s die 25 jaar prima werkten, kunnen dan ineens minder effectief lijken of andere bijwerkingen geven. Dat is een reëel en onderschat fenomeen. Veel vrouwen beschrijven precies wat jij beschrijft: “mijn pillen lijken niet meer te doen wat ze deden”.
Wat er bij jou kan spelen:
Verminderde effectiviteit. Citalopram dat ruim 25 jaar werkte kan op deze hormonale basis minder bereiken. Dat verklaart soms terugkerende sombere stemming, prikkelbaarheid, slaapproblemen, opvliegers die niet alleen door de overgang zelf komen maar door de combinatie.
Veranderde bijwerkingen. Hetzelfde middel kan ineens meer of andere bijwerkingen geven. Bijvoorbeeld meer gewichtstoename, meer transpireren (oestrogeen had eerder een dempende rol), meer cognitieve traagheid.
Opvliegers en nachtelijk zweten kunnen zelf reageren op SSRI’s – sommige SSRI’s (paroxetine, venlafaxine) worden zelfs gebruikt om opvliegers te dempen. Dus paradoxaal: een ander SSRI kan soms meer brengen dan citalopram in de overgangsfase.
Cognitieve klachten. “Brain fog” in de overgang is reëel en het kan worden versterkt of vermomd door langdurig SSRI-gebruik dat al wat “afvlakking” gaf.
Maar… en dit is belangrijk: je staat eigenlijk op een interessant kruispunt. Na 25 jaar citalopram is het sowieso een goed moment om een integrale herevaluatie te doen, los van de overgang. Want:
Is het middel nog steeds nodig? Bij langdurig gebruik treedt soms tachyphylaxie op – het middel verliest geleidelijk effect terwijl je ’t blijft slikken. Sommige mensen merken bij afbouwen dat ze net zo goed of zelfs beter functioneren dan met de medicatie.
Na ruim 25 jaar SSRI is jouw zenuwstelsel diep ingeregeld. Eventuele afbouw moet hyperbool en langzaam, niet abrupt. Daarvoor zijn taperingstrips beschikbaar.
Emotional blunting na lang SSRI-gebruik. Soms voelen mensen zich niet meer depressief, maar nog wel leeg en vlak. Dat wordt soms verward met “de medicatie werkt nog” terwijl het eigenlijk een bijwerking is van langdurig gebruik.
Concreet zou ik je huisarts vragen om een integrale herevaluatie van je medicatiegebruik. En bloedonderzoek dat zinvol is bij dit beeld: schildklier (TSH, vrij T4), B12 + foliumzuur, vitamine D, ferritine. Een vrouw in de overgang met 25 jaar SSRI verdient deze basale uitsluiting. En eventueel hormonale ondersteuning naast of in plaats van citalopram.
Hope this helps,
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers. - Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt. - Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
- Kijk dan op de sociale kaart op PsychoseNet (MIND ATLAS).
- Ben je op zoek naar LOTGENOTENCONTACT BIJ MEDICATIEAFBOUW? Ga dan naar de Vereniging Afbouwmedicatie.
- Ben je op zoek naar stemmenhorengroepen buiten de reguliere GGZ? Zie de website van Stichting Weerklank.
- Ben je op zoek naar traumawebsites, kijk dan op traumanet, allesovertrauma of stichting trauma en dissociatie.
- Ben je op zoek naar traumawebsites, kijk dan op traumanet, allesovertrauma of stichting trauma en dissociatie.
Beantwoord door: Jim van Os op 4 mei 2026
