Veel gezochte termen

De PsychoseNet Kennisbank

Beantwoord door

Auteur

expert avatar

Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.

Bestaat er vergoede zorg waarbij minder de focus ligt op de DSM-5?

Vraag

Geachte heer Van Os,

Met belangstelling heb ik uw presentaties en publicaties bekeken over uw kritische visie op de DSM-5 en de manier waarop binnen de ggz wordt omgegaan met diagnostiek.

Bestaan er in Nederland op dit moment mogelijkheden voor de behandeling van klachten zoals depressie en angst — eventueel in samenhang met neurodiversiteit, zoals een vermoeden van autisme — waarbij niet, of minder nadrukkelijk, met de DSM-5 wordt gewerkt, en die toch vergoed worden vanuit de basisverzekering?

Ik begrijp dat vergoedingen doorgaans gekoppeld zijn aan een DSM-5-diagnose, maar ik ben benieuwd of er binnen de reguliere ggz al praktische alternatieven bestaan die zonder een strikt DSM-5-label kunnen functioneren.

Alvast hartelijk dank voor uw tijd en reactie.

Antwoord

Beste Z., dank je wel voor je vraag.

In de basisverzekering zit een harde realiteit. Voor geneeskundige ggz moet er in de praktijk een DSM-5 classificatie in het dossier staan, anders kan een instelling meestal niet declareren. Dat betekent niet dat jouw behandeling inhoudelijk om een label moet draaien. Maar administratief hangt het er vaak wel aan.

Wat er wel kan, binnen het vergoede systeem?

Je kunt starten bij de huisarts en de POH-ggz. Daar kun je vaak praten over angst, somberheid, stress, neurodiversiteit, slaap, prikkels, relaties, werk, zonder dat er meteen een diagnose nodig is. Dat is vaak de meest laagdrempelige route.

In steeds meer regio’s zijn er mentale gezondheidsnetwerken met een verkennend gesprek. Doel is snelle, passende hulp, soms ook buiten de ggz. Dat kan de nadruk op de DSM in het begin verminderen.

Als je toch naar de ggz gaat, kun je het gesprek sturen. Zeg dat je geen identiteit wilt bouwen rond een label. Zeg dat je een werkhypothese accepteert voor de administratie. En dat je inhoudelijk wil werken met een brede blik, bijvoorbeeld klachten in context, stress-sensitiviteit, neurodiversiteit, en wat jou helpt in het dagelijks leven. Jij bepaalt waar de nadruk ligt, binnen wat een team kan bieden.

Er zijn inmiddels best wel wat ggz-organisaties, vooral de kleinere, die modern werken zonder fixatie op de DSM. Kijk eens op onze sociale kaart.

Bij een vermoeden van autisme kan diagnostiek soms zinvol zijn, maar ook daar geldt: maak het functioneel. Niet als stempel. Wel als routekaart voor prikkelhuishouding, energie, communicatie, en passende zorg.

De sleutel is dus niet: een plek zonder DSM. Die plekken zijn schaars binnen de basisverzekering. De sleutel is: DSM als administratie, en behandeling als menselijk verhaal met doelen waar jij achter staat.

Hope this helps,

Greetz Jim

Meer informatie

Disclaimer

Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts

Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.


Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet

Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.

Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.

Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:

  • Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
  • Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.

Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?

  • Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
  • Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
    Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers.
  • Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
    Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt.
  • Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
  • Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
  • Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.

Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?

  • Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
  • Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
  • Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
  • Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.

Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?

Beantwoord door: Jim van Os op 14 januari 2026

Gerelateerd

Meer over

Behandeling
Diagnostiek
DSM-5

Lees ook