Onze zoon heeft een aantal jaren geleden een psychose doorgemaakt. Ik ben bang dat hij opnieuw aan het afglijden is. Hij slaapt heel veel en is in momenten heel somber.
Ik ben zeer ongerust en verdrietig.
Hoe pakken we dit het beste aan?
Veel gezochte termen
De PsychoseNet Kennisbank
Beantwoord door
Auteur
Jim van Os
Jim van Os is een herstelgerichte psychiater, hoogleraar psychiatrische epidemiologie en Voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht. Hij werkt op het raakvlak van ‘harde’ breinwetenschap, gezondheidszorgonderzoek, kunst en subjectieve ervaringen van mensen met ‘lived experience’ in de GGZ. Jim is ook familielid van mensen met psychosegevoeligheid.
Hoe zorgen we ervoor dat onze zoon niet verder afglijdt?
Vraag
Antwoord
Beste O.,
Dank voor je vraag!
Wat je beschrijft snap ik heel goed. Als je kind ooit een psychotische episode heeft doorgemaakt, dan zit dat in je lijf gegrift. Elke verandering voelt dan als een alarmbel. Dat is geen zwakte, dat is een ouderhart dat waakt.
Veel slapen en sombere momenten kunnen van alles betekenen. Het kan een voorfase zijn van ontregeling bij iemand met psychosegevoeligheid. Maar het kan net zo goed gaan om stress, verlies, overbelasting, seizoensinvloed, relatiegedoe, noem maar op. Het belangrijkste is: ga niet meteen uit van een ramp. Dat helpt niemand.
Psychosegevoeligheid betekent dat iemand gevoeliger is voor ontregeling bij stress, slaaptekort, middelengebruik, grote veranderingen. De vroege signalen zijn vaak subtiel: slaappatroon verschuift, zich terugtrekken, minder initiatief, prikkelbaarheid, wat achterdocht, of juist sterk in zichzelf gekeerd zijn. Maar somberheid en veel slapen op zichzelf zijn geen bewijs van een psychose in aantocht.
Hoe pak je het aan? Allereerst relationeel. Ga niet in de stand van controle of paniek. Ga in de stand van nieuwsgierigheid. Zeg bijvoorbeeld: “Ik merk dat je veel slaapt en soms somber bent, ervaar jij dat ook? Hoe gaat het eigenlijk met je?” Dus luisteren, niet invullen. Dat is belangrijk. Als je meteen komt met “ik ben bang dat je opnieuw psychotisch wordt” kan hij zich bekeken of gemedicaliseerd voelen.
Blijf bij concrete dingen. Hoe slaapt hij precies, hoe is zijn dagritme, eet hij, ziet hij vrienden, gebruikt hij cannabis of andere middelen, is er stress? Zijn dat soort dingen uit balans, dan is dat vaak de eerste plek om in te grijpen. Structuur, regelmaat, daglicht, beweging, sociale verbinding. Dat klinkt banaal, maar bij psychosegevoeligheid is dit goud waard.
Als je merkt dat hij zelf ook voelt dat het minder gaat, kun je samen kijken naar zijn eerdere signaleringsplan. Wat waren toen de eerste tekenen, wat hielp toen? Het gaat niet om fixen, maar om samen leren herkennen. Elke episode is ook een leerproces geweest, hoe pijnlijk ook.
Mocht hij in zorg zijn of een behandelaar hebben gehad, dan is het goed om laagdrempelig even te schakelen. Niet in crisisstand, maar preventief. Vroeg bijsturen is altijd beter dan wachten tot het escaleert.
Wat jij ook nodig hebt, is steun. Ouders van kinderen met psychosegevoeligheid dragen vaak veel angst alleen. Kijk of je iemand hebt met wie je dit kunt delen. Er bestaan ook resourcegroepen of vormen van social holding, waarbij een kleine kring rond je zoon samen alert blijft zonder dat het zwaar of controlerend wordt. Dat haalt de druk bij jou weg.
Belangrijkste boodschap: blijf nabij, blijf rustig, blijf in gesprek. Paniek vergroot de kans op ontregeling. Verbinding verkleint die kans.
En ja, je ongerustheid en verdriet mogen er zijn. Maar probeer ze niet leidend te laten zijn in hoe je hem benadert. Jij bent zijn anker als het wiebelt. Dat is al heel veel.
Hope this helps,
Greetz Jim
Meer informatie
Disclaimer
Bespreek eventuele verandering van medicatie of andere aspecten van je behandeling altijd eerst met je voorschrijvende arts
Ga niet alleen dingen zitten veranderen, dat is niet de bedoeling van de adviezen van de experts van PsychoseNet. Bedenk je dat de adviezen van experts altijd van algemene aard zijn – je kunt ze niet zonder meer op jezelf van toepassing achten, dat kan pas na overleg met je behandelaar of huisarts. Onze expert heeft je immers niet persoonlijk onderzocht.
Empower jezelf met Kennis van PsychoseNet
Wil je met iemand chatten?
Ga dan naar onze chat en verrijk jezelf met een herstelondersteunende chat met een van onze medewerkers.
Wil je een blog schrijven over je ervaring met een onderwerp relevant voor PsychoseNet?
Kijk hier voor informatie.
Lees deze toegankelijke boeken over Goede Zorg:
- Wil je alles weten over TRAUMA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHOSE in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over NEURODIVERSITEIT in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over HOE GOEDE GGZ ERUIT MOET ZIEN in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
- Wil je alles weten over PSYCHEDELICA in een toegankelijk boek? Lees dan ons boek hierover.
Wil je weten hoe je medicatie moet afbouwen, of hoe je mensen hiermee kunt helpen?
- Denk je over medicatieafbouw? Kijk dan EERST naar onze 33 TIPS OVER MEDICATIEAFBOUW op de website van PsychoseNet.
- Kijk ook naar ons tweedelige WEBINAR HOE MOET IK AFBOUWEN over afbouwen van psychiatrische medicaties met Jim van Os en Peter Groot;
Deel 1 is vooral voor afbouwers bedoeld; Deel 2 vooral voor voorschrijvers. - Wil je een PERSOONLIJK ADVIES bij het kiezen van een AFBOUWSCHEMA?
Behandelaars kunnen bij de Regenboog Apotheek een persoonlijk advies vragen voor een afbouwschema voor een patiënt. - Wil je benzodiazepinen afbouwen, eventueel via een ander middel zoals diazepam (Valium)? Gebruik dan de KNMP-rekenhulp.
- Heb je een vraag over WELK ANTIDEPRESSIVUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antidepressiva? Kijk dan bij onze antidepressivakeuzetool.
- Heb je een vraag over WELK ANTIPSYCHOTICUM JE MOET GEBRUIKEN en over de bijwerkingen van antipsychotica? Kijk dan bij onze antipsychoticakeuzetool.
- Wil je meer leren over bewegingsstoornissen door psychiatrische medicaties en wat eraan te doen is? Kijk dan op de website Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie.
Ben je op zoek naar informatie over Persoonlijk Herstel?
- Wil je begrijpen dat er vijf fasen zijn in het proces van PERSOONLIJK HERSTEL? Kijk dan onze animatie hierover of bekijk ze allemaal.
- Wil je weten hoe het werkt met het maken van een DSM-DIAGNOSE VAN PSYCHOSE? Kijk dan het mini-college van Jim van Os.
- Wil je weten waarom we op PsychoseNet KRITISCH ZIJN OP HET LABEL ‘SCHIZOFRENIE’ (of andere schizo-terminologie), en waarom we denken dat het beter kan worden vervangen door de term ‘psychosegevoeligheid’? Kijk dan naar het mini-college van Jim van Os.
- Als psychisch lijden niet het hebben van een DSM-diagnose is, met de suggestie dat er iets mis is ‘in je hoofd’, wat is het dan wel? Bekijk het mini-college WAT IS PSYCHISCH LIJDEN en wat doe je eraan? van Jim van Os.
Ben je op zoek naar de JUISTE HULP?
- Kijk dan op de sociale kaart op PsychoseNet (MIND ATLAS).
- Ben je op zoek naar LOTGENOTENCONTACT BIJ MEDICATIEAFBOUW? Ga dan naar de Vereniging Afbouwmedicatie.
- Ben je op zoek naar stemmenhorengroepen buiten de reguliere GGZ? Zie de website van Stichting Weerklank.
- Ben je op zoek naar traumawebsites, kijk dan op traumanet, allesovertrauma of stichting trauma en dissociatie.
Beantwoord door: Jim van Os op 25 februari 2026
